Generator CMR online — obowiązkowe pola listu przewozowego i e-CMR w Polsce

Konwencja CMR nie narzuca formularza — narzuca treść. Art. 6 ust. 1 wymienia jedenaście danych (lit. a–k), które list przewozowy zawiera zawsze; art. 6 ust. 2 siedem danych „w razie potrzeby” (zakaz przeładunku; koszty przyjęte przez nadawcę; kwota zaliczenia pobraniowego; deklaracja wartości towaru i kwota specjalnego interesu w dostawie — obie w jednej literze d; instrukcje ubezpieczeniowe; umówiony termin; wykaz dokumentów wręczonych przewoźnikowi); a art. 6 ust. 3 pozwala stronom wpisać każdą inną informację, jaką uznają za potrzebną. Brak, nieprawidłowość ani utrata listu nie unieważniają umowy przewozu (art. 4) — dlatego pytanie „czy pole jest obowiązkowe” jest źle postawione. Właściwe pytanie brzmi: co się zmienia, gdy pole zostaje puste. Odpowiedź zależy od pola. Brak uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika uruchamia domniemanie, że towar i opakowanie były w dobrym stanie, a liczba sztuk zgadzała się z listem (art. 9 ust. 2). Brak informacji o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa przerzuca na nadawcę lub odbiorcę ciężar udowodnienia innym sposobem, że przewoźnik zagrożenie znał (art. 22 ust. 1). Niewpisanie uzgodnienia o pojeździe otwartym bez opończy pozbawia przewoźnika wyłączenia z art. 17 ust. 4 lit. a. Brak deklaracji wartości albo specjalnego interesu zamyka drogę do odszkodowania ponad 8,33 SDR za kilogram (art. 23 ust. 6 w związku z art. 24 i 26; ten limit wiąże Polskę od 21 lutego 2011 r., Dz.U. 2011 nr 72 poz. 382). A jedynym polem, którego brak Konwencja sankcjonuje imiennie, jest lit. k: bez oświadczenia o poddaniu przewozu Konwencji odpowiada przewoźnik, nie nadawca (art. 7 ust. 3). Numer kratki nic tu nie znaczy — Konwencja nie zna „pola 16”, a dwa powszechnie używane układy druku numerują je inaczej: w modelu IRU z 2007 r. pole 16 to uzgodnienia szczególne, a w układzie klasycznym, którego używa m.in. szablon PDF generatora CMR Logistivo, pole 16 to przewoźnik. Adresem prawnym jest litera artykułu 6, nie kratka na papierze. Elektroniczny list przewozowy zawiera dokładnie te same dane (art. 4 ust. 1 Protokołu dodatkowego z 2008 r.) plus jedną pozycję, której papier nie ma: uzgodnione procedury muszą być określone w samym liście i łatwe do ustalenia (art. 5 ust. 2 Protokołu).

Źródło: Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP · United Nations Treaty Collection · United Nations Treaty Series · EUR-Lex, Urząd Publikacji UE · Komisja Europejska — DG MOVE · Kancelaria Sejmu RP, baza ELI · EUR-Lex · IRU — Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego · UNECE / UN/CEFACT. Ostatnia aktualizacja danych: 22 sierpnia 2026.

• Pytania, które ludzie faktycznie wpisują w wyszukiwarkę wokół tego tematu, są zaskakująco praktyczne: „cmr wzór", „cmr druk do wypełnienia", „jak wypełnić cmr", „numer cmr", „cmr co to jest". Pytanie o e-CMR pojawia się później — dopiero wtedy, gdy ktoś już wypełnił kilkanaście listów ręcznie i zaczyna liczyć, ile go to kosztuje. Ta strona odpowiada w tej kolejności: najpierw papier i pola, potem postać elektroniczna, na końcu terminy i pieniądze.
• Jedna rzecz musi paść na początku, bo bez niej reszta się rozjeżdża. Polska ma trzy niezależne od siebie porządki, które dotykają tego samego przewozu: Konwencja CMR wraz z protokołem o elektronicznym liście przewozowym (prawo prywatne — moc dowodowa między nadawcą, przewoźnikiem i odbiorcą), krajowe prawo publiczne kontroli drogowej (ustawa o transporcie drogowym — co kierowca musi mieć i okazać), oraz SENT (ustawa o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów — rejestr fiskalny, numer referencyjny i geolokalizacja). SENT nie jest wersją e-CMR i nie zastępuje listu przewozowego. Do tego dochodzi czwarty, unijny porządek — eFTI — który zaczyna działać 9 lipca 2027 r. Mieszanie ich to najczęstsze źródło błędnych wniosków, także w tekstach branżowych.

Które pola CMR są obowiązkowe akurat przy moim przewozie?

• Które pola CMR są obowiązkowe akurat przy moim przewozie? — Odpowiedź nie brzmi „wszystkie” ani „te z gwiazdką”. Zależy od tego, dokąd jedziesz, co wieziesz i co uzgodniłeś z drugą stroną. Wpisz fakty o przesyłce — nie numery kratek — a narzędzie złoży rejestr wpisów uporządkowany według LITER artykułu 6 Konwencji i dopisze do każdego kolumnę, której nie ma na żadnym druku: co się stanie, jeżeli zostawisz to pole puste.
• Rejestr ma cztery kolumny i to one odróżniają go od druku: treść wpisu, status w tym przewozie, kto wpisuje i skutek pustego pola. Skutki są typowane, nie opisowe — jest ich osiem i każdy ma własną podstawę prawną, wypisaną niżej.
• Pusty formularz też daje odpowiedź: bez żadnego przełącznika rejestr pokazuje pełną listę jedenastu danych z art. 6 ust. 1 i pustą listę ust. 2. Przełączniki dokładają wpisy, nie odejmują.
• Na końcu narzędzie składa szkic do wypełnienia — listę pozycji, które akurat ten przewóz musi nieść, do skopiowania na dowolny druk. To lista treści, a nie formularz i nie elektroniczny list przewozowy.
• ZAKRES: narzędzie czyta jedną konwencję i dwa akty europejskie, a nie Twój formularz. Sprawdza kompletność TREŚCI listu przewozowego wobec art. 6 Konwencji CMR, art. 6 rozporządzenia Rady nr 11 oraz — gdy wybierzesz postać elektroniczną — Protokołu dodatkowego z 20 lutego 2008 r. NIE wystawia elektronicznego listu przewozowego, nie jest certyfikowaną platformą e-CMR ani certyfikowaną platformą eFTI w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2020/1056, nie zbiera podpisów i nie tworzy druku o mocy urzędowej. Nie ocenia, czy Twoja platforma spełnia art. 3–5 Protokołu — tego nie da się wywieść z danych przesyłki. NIE LICZY dat, progów SENT ani sum kar: od tego jest kalkulator w dalszej części tej strony, i jeżeli szukasz odpowiedzi „czy protokół wiąże ten przewóz w tej dacie”, to jest pytanie do niego, nie do tego rejestru. Wszystko dzieje się w Twojej przeglądarce: dane przesyłki nie opuszczają strony, nie ma zapytania do serwera, nie ma wysyłki e-mail. Teksty autentyczne Konwencji to angielski i francuski (art. 51); polski Dziennik Ustaw ogłasza przekład, w którym Minister Spraw Zagranicznych prostował już błąd (Dz.U. 1995 nr 69 poz. 352). Wynik ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
• Kraj przyjęcia towaru — Państwo, w którym przewoźnik faktycznie przejmuje towar — nie siedziba nadawcy. CMR art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 lit. d. Ten sam kraj rozstrzyga o limicie odszkodowania: 8,33 SDR za kilogram stosuje się, jeżeli stroną protokołu z 5 lipca 1978 r. jest państwo przyjęcia towaru — tak czyta to IRU, i jest to wykładnia organizacji branżowej, nie tekst Konwencji.
• Kraj przewidziany dla wydania — Państwo wskazane w umowie jako miejsce dostawy. CMR art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 lit. d. Jeżeli oba miejsca leżą w tym samym kraju, Konwencja nie ma zastosowania nawet wtedy, gdy trasa przecina granice.
• Co najmniej jedno z tych państw jest stroną Konwencji CMR — Wykaz stron prowadzi depozytariusz — Sekretarz Generalny ONZ; zmienia się, więc narzędzie o niego pyta zamiast go zgadywać. CMR art. 1 ust. 1 — wystarczy, że stroną jest JEDNO z dwóch państw; narzędzie nie wymaga, żeby oba.
• Przewóz jest odpłatny i wykonywany pojazdem w rozumieniu Konwencji — Pojazdy samochodowe, pojazdy członowe, przyczepy i naczepy. CMR art. 1 ust. 1 i ust. 2. Bez odpłatności Konwencja nie wchodzi, a lista pól zmienia podstawę na art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego.
• Postać listu przewozowego — Postać elektroniczna dokłada trzy pozycje, których papier nie ma. Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r. (Dz.U. 2019 poz. 1487): art. 2 ust. 1 i 2 — równoważność; art. 4 ust. 1 — te same dane co w liście papierowym; art. 5 ust. 2 — uzgodnione procedury określa się w samym liście.
• Przewóz jest przewozem towarów wewnątrz Wspólnoty — Rozporządzenie stosuje się wyłącznie do tych części trasy, które odbywają się wewnątrz Wspólnoty. Rozporządzenie Rady nr 11, art. 1 i art. 2 ust. 2. Włączenie tego przełącznika dokłada do listu pozycje, których art. 6 CMR w ogóle nie zna.
• Masa całkowita przesyłki (w tonach) — Poniżej pięciu ton — i przy jednym odbiorcy — unijne pola dodatkowe odpadają. Rozporządzenie nr 11, art. 8 lit. a: art. 6 nie ma zastosowania do przewozu towarów o masie całkowitej NIEPRZEKRACZAJĄCEJ pięciu ton metrycznych wysłanych przez jednego wysyłającego do jednego odbiorcy. Nierówność nieostra — równo pięć ton jest wyłączone.
• Cała przesyłka idzie od jednego wysyłającego do jednego odbiorcy — Przy grupażu warunek nie jest spełniony i próg pięciu ton nie działa. Rozporządzenie nr 11, art. 8 lit. a — warunek brzmi „wysłanych przez jednego wysyłającego do jednego odbiorcy”, więc przesyłka do kilku odbiorców wypada spod wyłączenia niezależnie od masy.
• Odległość przewozu (w kilometrach) — Liczy się łącznie, dla całego przewozu. Rozporządzenie nr 11, art. 8 lit. b — wewnątrz państwa członkowskiego odległość łącznie nieprzekraczająca 100 km; lit. c — między państwami członkowskimi odległość łącznie nieprzekraczająca 30 km. Obie nierówności są nieostre.
• Przewóz na potrzeby własne — wszystkie cztery warunki spełnione łącznie — Pojazd przedsiębiorstwa, kierowca-pracownik, przewóz jako działalność pomocnicza, towar własny albo obrócony przez przedsiębiorstwo. Rozporządzenie nr 11, art. 9 — pełne wyłączenie z art. 6, ale tylko przy spełnieniu wszystkich czterech tiret łącznie. Trzy z czterech nie wystarczą; to nie jest suma punktów.
• Wybrana trasa lub odległość uzasadnia inną stawkę niż normalnie stosowana — Jeżeli tak, trasa albo odległość musi zostać w dokumencie wpisana. Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret piąte — pole warunkowe, którego Konwencja nie zna.
• Przewożony jest towar niebezpieczny — Uruchamia DWA odrębne wpisy, nie jeden. CMR art. 6 ust. 1 lit. f — ogólnie uznane określenie towaru w liście; art. 22 ust. 1 — odrębna informacja o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa i o środkach ostrożności.
• Przewoźnik ma realną możliwość sprawdzenia liczby sztuk, cech i numerów — Kontener plombowany, załadunek bez dostępu przewoźnika, brak wagi — to są typowe „nie”. CMR art. 8 ust. 1 i 2 — gdy przewoźnik nie ma rozsądnych możliwości sprawdzenia, wpisuje zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem; art. 9 ust. 2 — skutek braku zastrzeżeń.
• Nadawca żąda sprawdzenia wagi brutto albo zawartości sztuk — Wynik sprawdzenia trafia do listu; przewoźnik może żądać zwrotu kosztu. CMR art. 8 ust. 3.
• Uzgodniono użycie pojazdu otwartego bez opończy — Musi być jednocześnie wyraźnie uzgodnione ORAZ wymienione w liście. CMR art. 17 ust. 4 lit. a; ograniczenie domniemania — art. 18 ust. 3.
• Strony uzgodniły zakaz przeładunku — Przełącznik. Domyślnie wyłączony. CMR art. 6 ust. 2 lit. a.
• Nadawca bierze na siebie określone koszty — Nie mylić z polem kosztów przewozu z art. 6 ust. 1 lit. i. CMR art. 6 ust. 2 lit. b w zestawieniu z art. 6 ust. 1 lit. i.
• Przy wydaniu ma zostać pobrana kwota od odbiorcy — Kwota zaliczenia pobraniowego, którą przewoźnik ma zainkasować. CMR art. 6 ust. 2 lit. c oraz art. 21 — wydanie towaru bez pobrania czyni przewoźnika odpowiedzialnym wobec nadawcy do wysokości tej kwoty.
• Strony uzgodniły deklarację wartości towaru za dopłatą — Zadeklarowana kwota podstawia się w miejsce limitu. CMR art. 6 ust. 2 lit. d oraz art. 24 w związku z art. 23 ust. 3 i ust. 6.
• Strony uzgodniły kwotę specjalnego interesu w dostawie za dopłatą — Osobna kwota, osobna dopłata; działa niezależnie od deklaracji wartości. CMR art. 6 ust. 2 lit. d oraz art. 26 ust. 1 i 2 — odszkodowanie do wysokości zadeklarowanego interesu, niezależnie od odszkodowania z art. 23, 24 i 25.
• Nadawca wydaje instrukcje co do ubezpieczenia towaru — Przełącznik z treścią instrukcji wpisywaną do listu. CMR art. 6 ust. 2 lit. e.
• Strony umówiły termin wykonania przewozu — Data albo liczba dni. Zmienia definicję opóźnienia i punkt startu dwóch zegarów. CMR art. 6 ust. 2 lit. f w związku z art. 19, art. 20 ust. 1 i art. 32 ust. 1 lit. b.
• Nadawca wręcza przewoźnikowi dokumenty — Faktura, lista pakowa, świadectwa, dokumenty celne. CMR art. 6 ust. 2 lit. g oraz art. 11 ust. 1–3; przy postaci elektronicznej — art. 6 ust. 2 Protokołu dodatkowego.
• Przewóz wykonują kolejno różni przewoźnicy drogowi — Każdy kolejny przewoźnik wpisuje nazwę i adres — i to na drugim egzemplarzu. CMR art. 34 — przystąpienie do umowy przez przyjęcie towaru i listu przewozowego; art. 35 ust. 1 — wpis na drugim egzemplarzu, datowane i podpisane pokwitowanie, ewentualne zastrzeżenia z art. 8 ust. 2.
• Odbiorca ma mieć prawo rozporządzania od chwili wystawienia listu — Tylko wtedy, gdy nadawca uczyni o tym wzmiankę w liście. CMR art. 12 ust. 3 w związku z ust. 2.
• Przewóz podlega SENT — Zwykły przełącznik. Narzędzie nie bada progów SENT — od tego jest kalkulator w dalszej części tej strony. Ustawa o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów — zgłoszenie uzupełnia się o numer dokumentu przewozowego. To jedyne miejsce w polskim prawie, w którym numer listu staje się prawnie wymagany.
• Rejestr wpisów, klasy skutku i podstawa każdej pozycji — Adresem prawnym wpisu jest LITERA artykułu 6, a nie numer kratki na papierze — dwa powszechnie używane układy druku numerują te same wpisy inaczej. Poniżej najpierw osiem klas skutku pustego pola z podstawą, potem wszystkie pozycje rejestru: jedenaście z art. 6 ust. 1, siedem liter z ust. 2 (litera d niesie dwie odrębne kwoty, więc pozycji jest osiem), wpisy fakultatywne z ust. 3 o twardym skutku, pozycje z rozporządzenia Rady nr 11, pozycje właściwe wyłącznie postaci elektronicznej oraz — dla przewozu krajowego, przy którym Konwencja odpada — lista z art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego. Uwaga o brzmieniu: tabela jedenastu danych z art. 6 ust. 1, która stoi w dalszej części tej strony, oddaje polski przekład ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Pozostałe sformułowania Konwencji w tym rejestrze — art. 6 ust. 2 i ust. 3 oraz artykuły 1, 4, 5, 7, 8, 9, 11, 12, 17–24, 26, 29, 30, 32, 34, 35 i 41 — są oddaniem tekstu AUTENTYCZNEGO (UNTS vol. 399, nr I-5742, angielski), a nie cytatem z Dziennika Ustaw; w sporze wiąże tekst autentyczny (art. 51), ale przy powoływaniu się na przepis w piśmie procesowym sprawdź brzmienie ogłoszonego przekładu.
• Klasa skutku pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — brak skutku dla ważności umowy — Umowę przewozu stwierdza list przewozowy, ale jego brak, nieprawidłowość lub utrata nie wpływają na istnienie ani ważność umowy, która pozostaje poddana Konwencji — CMR art. 4. To jest powód, dla którego pytanie „czy pole jest obowiązkowe” jest źle postawione: żadne puste pole nie unieważnia przewozu. Zmienia się co innego i to opisują pozostałe klasy.
• Klasa skutku pustego pola: powstaje domniemanie — powstaje domniemanie — Jeżeli list nie zawiera uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika, domniemywa się — dopóki nie zostanie udowodnione przeciwieństwo — że towar i opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia oraz że liczba sztuk, ich cechy i numery zgadzały się z listem: CMR art. 9 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 1. Domniemanie działa przeciwko przewoźnikowi.
• Klasa skutku pustego pola: przerzuca ciężar dowodu — przerzuca ciężar dowodu — Jeżeli informacja o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa nie została wpisana do listu przewozowego, ciężar udowodnienia innym sposobem, że przewoźnik znał ten charakter, spoczywa na nadawcy lub odbiorcy — CMR art. 22 ust. 1. Tego skutku nie da się odwrócić umową: klauzula przenosząca ciężar dowodu jest nieważna (art. 41 ust. 2).
• Klasa skutku pustego pola: przewoźnik traci wyłączenie odpowiedzialności — przewoźnik traci wyłączenie odpowiedzialności — Wyłączenie z CMR art. 17 ust. 4 lit. a przysługuje przy użyciu pojazdów otwartych bez opończy tylko wtedy, gdy takie użycie zostało wyraźnie uzgodnione ORAZ wymienione w liście przewozowym. Brak wzmianki zamyka wyłączenie w całości; a nawet przy wzmiance domniemanie z art. 18 ust. 2 nie działa, gdy wystąpił nadzwyczajny brak albo utrata sztuki (art. 18 ust. 3).
• Klasa skutku pustego pola: zamyka drogę do odszkodowania ponad limit — zamyka drogę do odszkodowania ponad limit — Wyższego odszkodowania niż limit z CMR art. 23 ust. 3 można żądać tylko wtedy, gdy w liście zadeklarowano wartość towaru albo kwotę specjalnego interesu w dostawie, zgodnie z art. 24 i 26 — art. 23 ust. 6. Oba wpisy wymagają uzgodnionej dopłaty. Bez nich obowiązuje 8,33 SDR za kilogram brakującej wagi brutto.
• Klasa skutku pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — Część uprawnień Konwencja wiąże nie z uzgodnieniem stron, lecz z WPISEM do listu. Bez wpisu uprawnienie nie powstaje wcześniej ani w ogóle: prawo rozporządzania odbiorcy od chwili wystawienia listu (art. 12 ust. 3), roszczenie nadawcy z tytułu wydania towaru bez zainkasowania pobrania (art. 21), obowiązki przewoźnika przy elektronicznym liście przewozowym (art. 6 ust. 1 Protokołu dodatkowego).
• Klasa skutku pustego pola: przestawia zegary przewozu — przestawia zegary przewozu — Umówiony termin z CMR art. 6 ust. 2 lit. f zmienia trzy rzeczy naraz: definicję opóźnienia (art. 19), moment, w którym niedostarczenie staje się dowodem zaginięcia — 30 dni po upływie terminu zamiast 60 dni od przyjęcia towaru (art. 20 ust. 1), oraz początek biegu rocznego przedawnienia przy całkowitym zaginięciu (art. 32 ust. 1 lit. b).
• Klasa skutku pustego pola: imienna odpowiedzialność przewoźnika — imienna odpowiedzialność przewoźnika — Jedyne pole, którego brak Konwencja sankcjonuje imiennie: jeżeli list nie zawiera oświadczenia z art. 6 ust. 1 lit. k, przewoźnik odpowiada za wszystkie koszty, straty i szkody poniesione wskutek tego zaniedbania przez osobę uprawnioną do rozporządzania towarem — CMR art. 7 ust. 3.
• Gdy Konwencja odpada, bo oba miejsca leżą w tym samym państwie — rejestr przechodzi na prawo krajowe — CMR art. 1 ust. 1 wymaga, aby miejsce przyjęcia towaru i miejsce przewidziane dla wydania leżały w DWÓCH RÓŻNYCH krajach — Konwencja nie ma wtedy zastosowania nawet wówczas, gdy trasa przecina granice. Jeżeli tym jednym państwem jest Polska, obowiązuje lista z art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego, która wymaga między innymi PODPISU NADAWCY w treści listu — czego art. 6 ust. 1 Konwencji nie wymienia. Jeżeli to inne państwo, obowiązuje jego prawo krajowe i ten rejestr go nie zna; według IRU niektóre państwa, na przykład Belgia i Austria, przeniosły postanowienia Konwencji do prawa krajowego i stosują je także do przewozu wewnętrznego.
• Gdy przewóz nie jest odpłatny albo nie jest wykonywany pojazdem w rozumieniu Konwencji — Konwencja nie wchodzi w grę — CMR art. 1 ust. 1 obejmuje wyłącznie przewóz wykonywany ODPŁATNIE, a art. 1 ust. 2 definiuje pojazdy jako pojazdy samochodowe, pojazdy członowe, przyczepy i naczepy. Bez tych przesłanek podstawa listy przenosi się na prawo krajowe. Ten rejestr zna listę krajową wyłącznie dla Polski — art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego — i pokazuje ją wtedy, gdy oba miejsca leżą w tym samym państwie.
• Gdy żadne z dwóch państw nie jest stroną Konwencji — przesłanka z art. 1 ust. 1 nie jest spełniona — CMR art. 1 ust. 1 wymaga, aby co najmniej JEDNO z dwóch państw było stroną Konwencji — nie oba. Jeżeli nie jest żadne, do umowy stosuje się prawo wskazane przez normy kolizyjne, a ten rejestr nie rozstrzyga, które. Wykaz stron prowadzi depozytariusz, czyli Sekretarz Generalny ONZ, i zmienia się kilka razy w roku — dlatego narzędzie o to pyta zamiast zgadywać.
• Liczba egzemplarzy według Konwencji: 3 oryginały — trzy oryginalne egzemplarze podpisane przez nadawcę i przewoźnika — CMR art. 5 ust. 1 — pierwszy egzemplarz otrzymuje nadawca, drugi towarzyszy towarowi, trzeci zatrzymuje przewoźnik. Podpisy mogą być wydrukowane lub zastąpione stemplami, jeżeli pozwala na to prawo kraju wystawienia. Art. 5 ust. 2 daje prawo żądania odrębnego listu na każdy użyty pojazd albo na każdy rodzaj lub partię towaru.
• Liczba egzemplarzy według wzoru branżowego: 4 kolorowe kopie — czerwona, niebieska, zielona i czarna — Wytyczne IRU do modelu 2007: czerwona dla nadawcy, niebieska dla odbiorcy — ta towarzyszy towarowi przez cały przewóz — zielona dla przewoźnika, czarna zastrzeżona dla procedur administracyjnych. Czwarta kopia nie wynika z Konwencji; to wzór branżowy, nie akt prawny.
• Liczba egzemplarzy według prawa unijnego: 2 kopie, przechowywane 2 lata — dwie kopie, numerowane, druga przechowywana przez dwa lata — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 2 — dokumenty przewozowe sporządza się w dwóch kopiach i są numerowane; jedna towarzyszy towarom, druga jest przechowywana przez przewoźnika przez dwa lata, licząc od daty przewozu, i archiwizowana w porządku numerycznym.
• art. 6 ust. 1 lit. a — data i miejsce wystawienia listu przewozowego — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: wystawca listu · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. a — w brzmieniu autentycznym „the date of the consignment note and the place at which it is made out”. Data wystawienia to nie to samo co data przyjęcia towaru z lit. d. Puste pole nie unieważnia przewozu (art. 4). Warto zauważyć asymetrię: art. 7 ust. 1 lit. a NIE wymienia lit. a, więc nadawca nie odpowiada wobec przewoźnika za nieścisłość tej daty.
• art. 6 ust. 1 lit. b — nazwa i adres nadawcy — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. b. Odpowiedzialność za treść: art. 7 ust. 1 lit. a. Umowa zostaje ważna (art. 4), ale za nieścisłość lub niedostateczność tego wpisu odpowiada nadawca — art. 7 ust. 1 lit. a wymienia lit. b wprost.
• art. 6 ust. 1 lit. c — nazwa i adres przewoźnika — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. c. W modelu IRU 2007 to pole 6, w układzie klasycznym pole 16 — ten sam wpis, dwa różne numery. Art. 7 ust. 1 lit. a NIE wymienia lit. c — za nieścisłość tego wpisu nadawca nie odpowiada. Pole nadawcy nie zastępuje tego pola.
• art. 6 ust. 1 lit. d — miejsce i data przyjęcia towaru oraz miejsce przewidziane dla wydania — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca i przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. d w związku z art. 1 ust. 1. Ten sam wpis rozstrzyga o limicie odszkodowania: decyduje kraj, w którym towar przyjęto. Bez tych dwóch miejsc nie da się wykazać przesłanki z art. 1 ust. 1 — dwóch różnych krajów, z których co najmniej jeden jest stroną Konwencji. Za nieścisłość odpowiada nadawca (art. 7 ust. 1 lit. a).
• art. 6 ust. 1 lit. e — nazwa i adres odbiorcy — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. e. Za nieścisłość odpowiada nadawca (art. 7 ust. 1 lit. a).
• art. 6 ust. 1 lit. f — powszechnie używane określenie rodzaju towaru i sposób opakowania, a dla towarów niebezpiecznych — ich ogólnie uznane określenie — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. f. Odpowiedzialność nadawcy: art. 7 ust. 1 lit. a. Przy towarze niebezpiecznym to tylko PIERWSZY z dwóch wpisów. Ogólnie uznane określenie idzie tutaj, a odrębna informacja o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa ma własny skutek — patrz pozycja z art. 22 ust. 1. Zlepienie ich w jedno pole jest najczęstszym błędem w tej dziedzinie.
• art. 6 ust. 1 lit. g — liczba sztuk, ich cechy i numery — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: powstaje domniemanie · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. g w związku z art. 8 ust. 1 lit. a i art. 9 ust. 2. Odpowiedzialność nadawcy: art. 7 ust. 1 lit. a. To na tym wpisie opiera się domniemanie z art. 9 ust. 2: bez uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika domniemywa się, że liczba sztuk oraz cechy i numery zgadzały się z listem. Puste pole odbiera przewoźnikowi punkt odniesienia, a nie zwalnia go z domniemania.
• art. 6 ust. 1 lit. h — waga brutto lub inaczej wyrażona ilość towaru — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. h. Odpowiedzialność nadawcy: art. 7 ust. 1 lit. a. Sprawdzenie wagi na żądanie nadawcy: art. 8 ust. 3. Domniemanie z art. 9 ust. 2 NIE obejmuje wagi — dotyczy stanu towaru oraz liczby sztuk, cech i numerów. Waga wraca jednak jako mnożnik: limit odszkodowania liczy się za kilogram brakującej wagi brutto (art. 23 ust. 3).
• art. 6 ust. 1 lit. i — koszty związane z przewozem: przewoźne, koszty dodatkowe, należności celne i inne koszty od zawarcia umowy do chwili dostawy — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca i przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. i. Nie mylić z art. 6 ust. 2 lit. b, który dotyczy kosztów przyjętych na siebie przez nadawcę. Art. 7 ust. 1 lit. a NIE wymienia lit. i — nadawca nie odpowiada za nieścisłość tego wpisu na tej podstawie. Uwaga praktyczna: w modelu IRU 2007 te dane trafiają do pola 17, w układzie klasycznym do tabeli kosztów w polu 19, a szablon PDF generatora Logistivo pola 19 w ogóle nie ma.
• art. 6 ust. 1 lit. j — instrukcje niezbędne dla formalności celnych i innych — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. j w związku z art. 11 ust. 1–3. Za nieścisłość odpowiada nadawca (art. 7 ust. 1 lit. a). Osobno: nadawca dołącza do listu niezbędne dokumenty albo stawia je do dyspozycji przewoźnika, a przewoźnik nie ma obowiązku badać ich prawidłowości ani dostateczności (art. 11 ust. 1 i 2).
• art. 6 ust. 1 lit. k — oświadczenie, że przewóz podlega przepisom Konwencji bez względu na jakąkolwiek przeciwną klauzulę — wpis obowiązkowy zawsze, gdy stosuje się Konwencję · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: imienna odpowiedzialność przewoźnika · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — CMR art. 6 ust. 1 lit. k oraz art. 7 ust. 3. Poza listą z art. 7 ust. 1 lit. a: nadawca za ten wpis nie odpowiada. Jedyne pole z imienną sankcją: bez tego oświadczenia przewoźnik odpowiada za wszystkie koszty, straty i szkody poniesione wskutek zaniedbania przez osobę uprawnioną do rozporządzania towarem (art. 7 ust. 3). W modelu IRU 2007 to zdanie jest wydrukowane fabrycznie w polu 20, więc na tym druku nie da się go pominąć — na własnym szablonie już tak.
• art. 6 ust. 2 lit. a — oświadczenie o zakazie przeładunku — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy strony uzgodniły zakaz przeładunku · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 6 ust. 2 lit. a. Za nieścisłość danych z CAŁEGO art. 6 ust. 2 odpowiada nadawca — art. 7 ust. 1 lit. b. W modelu IRU 2007 wpis trafia do pola 5 (instrukcje szczególne nadawcy). Bez wpisu zakaz nie wiąże przewoźnika przy wykonywaniu przewozu: przeładunek pozostaje dopuszczalny i nie ma czego naruszyć.
• art. 6 ust. 2 lit. b — koszty, które nadawca przyjmuje na siebie — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy nadawca bierze na siebie określone koszty · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 6 ust. 2 lit. b — nie mylić z art. 6 ust. 1 lit. i, który wymienia koszty związane z przewozem jako takie. Odpowiedzialność nadawcy: art. 7 ust. 1 lit. b. Bez wpisu podział kosztów pozostaje poza listem i nie da się go wywieść z dokumentu przewozowego.
• art. 6 ust. 2 lit. c — kwota zaliczenia pobraniowego, którą przewoźnik ma zainkasować przy wydaniu towaru — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przy wydaniu ma zostać pobrana kwota od odbiorcy · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 6 ust. 2 lit. c oraz art. 21. W modelu IRU 2007 to pole 19, w układzie klasycznym pole 14. Bez wpisu przewoźnik nie ma obowiązku inkasa, a nadawcy nie przysługuje roszczenie z art. 21 — odszkodowanie do wysokości tej kwoty, jeżeli towar wydano bez jej zainkasowania.
• art. 6 ust. 2 lit. d — deklaracja wartości towaru — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy strony uzgodniły deklarację wartości za dopłatą · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: zamyka drogę do odszkodowania ponad limit — CMR art. 6 ust. 2 lit. d oraz art. 24 w związku z art. 23 ust. 3 i ust. 6. Bez wpisu obowiązuje limit z art. 23 ust. 3. Wpis dokonany za uzgodnioną dopłatą podstawia zadeklarowaną kwotę W MIEJSCE limitu (art. 24). Sam wpis bez uzgodnienia dopłaty jest sporny — Konwencja mówi o dopłacie do uzgodnienia, a narzędzie tego sporu nie rozstrzyga.
• art. 6 ust. 2 lit. d — kwota specjalnego interesu w dostawie — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy strony uzgodniły kwotę specjalnego interesu za dopłatą · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: zamyka drogę do odszkodowania ponad limit — CMR art. 6 ust. 2 lit. d oraz art. 26 ust. 1 i 2. Obejmuje także przekroczenie umówionego terminu. Osobna kwota i osobna dopłata; działa NIEZALEŻNIE od deklaracji wartości. Bez wpisu nie można dochodzić dodatkowej udowodnionej szkody ponad odszkodowanie z art. 23, 24 i 25.
• art. 6 ust. 2 lit. e — instrukcje nadawcy dla przewoźnika co do ubezpieczenia towaru — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy nadawca wydaje instrukcje ubezpieczeniowe · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 6 ust. 2 lit. e. Odpowiedzialność nadawcy: art. 7 ust. 1 lit. b. Bez wpisu instrukcja nie jest częścią treści listu, a więc nie korzysta z jego mocy dowodowej z art. 9 ust. 1.
• art. 6 ust. 2 lit. f — umówiony termin, w ciągu którego przewóz ma być wykonany — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy strony umówiły termin wykonania przewozu · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: przestawia zegary przewozu — CMR art. 6 ust. 2 lit. f w związku z art. 19, art. 20 ust. 1 i art. 32 ust. 1 lit. b. Odszkodowanie za opóźnienie nie może przekroczyć kwoty przewoźnego (art. 23 ust. 5) i nie należy się w ogóle bez pisemnego zastrzeżenia w ciągu 21 dni od postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy (art. 30 ust. 3). Bez terminu opóźnienie ocenia się miarą staranności przewoźnika (art. 19), dowód zaginięcia powstaje dopiero po 60 dniach od przyjęcia towaru zamiast po 30 dniach od upływu terminu (art. 20 ust. 1), a roczne przedawnienie przy całkowitym zaginięciu biegnie od sześćdziesiątego, a nie od trzydziestego dnia (art. 32 ust. 1 lit. b).
• art. 6 ust. 2 lit. g — wykaz dokumentów wręczonych przewoźnikowi — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy nadawca wręcza przewoźnikowi dokumenty · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 6 ust. 2 lit. g w związku z art. 11 ust. 1–3. W postaci elektronicznej dokumenty te mogą zostać dostarczone przewoźnikowi w formie komunikacji elektronicznej (art. 6 ust. 2 Protokołu dodatkowego z 20 lutego 2008 r.). W modelu IRU 2007 to pole 9, w układzie klasycznym pole 5. Przewoźnik nie ma obowiązku badać ani prawidłowości, ani dostateczności tych dokumentów, a nadawca odpowiada wobec niego za szkodę z ich braku, niedostateczności lub nieprawidłowości (art. 11 ust. 2). Bez wykazu w liście trudno wykazać, co faktycznie wręczono.
• art. 6 ust. 3 w związku z art. 17 ust. 4 lit. a — wzmianka o uzgodnionym użyciu pojazdu otwartego bez opończy — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz ma być wykonany pojazdem otwartym bez opończy · wpisuje: nadawca i przewoźnik · skutek pustego pola: przewoźnik traci wyłączenie odpowiedzialności — CMR art. 17 ust. 4 lit. a w związku z art. 18 ust. 2 i 3; podstawa wpisu — art. 6 ust. 3. W modelu IRU 2007 pole 16 (uzgodnienia szczególne), w układzie klasycznym pole 20. Uzgodnienie samo nie wystarcza: musi być jednocześnie WYRAŹNIE UZGODNIONE i WYMIENIONE W LIŚCIE. Bez wzmianki przewoźnik traci wyłączenie w całości. Nawet z wzmianką domniemanie z art. 18 ust. 2 nie działa, gdy wystąpił nadzwyczajny brak albo utrata sztuki (art. 18 ust. 3).
• art. 6 ust. 3 w związku z art. 12 ust. 3 — wzmianka, że odbiorca ma prawo rozporządzania od chwili wystawienia listu — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy odbiorca ma dysponować towarem od chwili wystawienia listu · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 12 ust. 3; podstawa wpisu — art. 6 ust. 3. Bez wzmianki prawo odbiorcy nie powstaje wcześniej: prawo rozporządzania nadawcy gaśnie dopiero z wydaniem odbiorcy drugiego egzemplarza listu albo z wykonaniem przez odbiorcę prawa z art. 13 ust. 1 (art. 12 ust. 2).
• art. 6 ust. 3 w związku z art. 22 ust. 1 — informacja o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa oraz — w razie potrzeby — o środkach ostrożności — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewożony jest towar niebezpieczny · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: przerzuca ciężar dowodu — CMR art. 22 ust. 1 i 2; podstawa wpisu — art. 6 ust. 3. To DRUGI, odrębny wpis obok ogólnie uznanego określenia towaru z art. 6 ust. 1 lit. f. Bez niego ciężar udowodnienia innym sposobem, że przewoźnik znał dokładny charakter niebezpieczeństwa, spoczywa na nadawcy lub odbiorcy. Towar, o którego niebezpieczeństwie przewoźnik nie wiedział, może zostać w każdej chwili i w każdym miejscu wyładowany, zniszczony lub unieszkodliwiony bez odszkodowania (art. 22 ust. 2).
• art. 8 ust. 2 — zastrzeżenia przewoźnika co do liczby sztuk, cech i numerów oraz widocznego stanu towaru i opakowania — wraz z uzasadnieniem — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewoźnik nie ma realnej możliwości sprawdzenia liczby sztuk, cech i numerów — na przykład kontener jest plombowany albo załadunek odbywa się bez jego dostępu · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: powstaje domniemanie — CMR art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 9 ust. 2. Wytyczne IRU do modelu 2007 dodają, że zastrzeżenia muszą znaleźć się na WSZYSTKICH egzemplarzach, a przewoźnik powinien żądać ich zatwierdzenia przez nadawcę. W modelu IRU 2007 to pole 8, w układzie klasycznym pole 18. Bez uzasadnionych zastrzeżeń domniemywa się — dopóki nie zostanie udowodnione przeciwieństwo — że towar i opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia, a liczba sztuk oraz cechy i numery zgadzały się z listem (art. 9 ust. 2). Samo zastrzeżenie nie wiąże nadawcy, jeżeli nie zgodził się on wyraźnie w liście. Konwencja nie rozstrzyga, co zrobić, gdy nadawca odmawia kontrasygnaty — to zostaje na ocenę sądu.
• art. 8 ust. 3 — wynik sprawdzenia wagi brutto albo inaczej wyrażonej ilości oraz zawartości sztuk — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy nadawca zażądał sprawdzenia wagi lub zawartości · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: powstaje domniemanie — CMR art. 8 ust. 3 — nadawca ma prawo żądać sprawdzenia, przewoźnik ma prawo żądać zwrotu kosztu tego sprawdzenia. Wynik sprawdzenia wpisuje się do listu przewozowego. Bez wpisu wyniku nie ma czym obalić późniejszego sporu o wagę ani o zawartość sztuk.
• art. 35 ust. 1 — nazwa i adres przewoźnika sukcesywnego — wpisywane NA DRUGIM EGZEMPLARZU listu — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz wykonują kolejno różni przewoźnicy drogowi · wpisuje: przewoźnik sukcesywny · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — CMR art. 34 i art. 35 ust. 1. Wytyczne IRU do modelu 2007: dane nieznane w chwili wystawienia — na przykład dotyczące przewoźników sukcesywnych — można dopisać później w dostępnych egzemplarzach. W modelu IRU 2007 to pole 7, w układzie klasycznym pole 17. Przewoźnik sukcesywny staje się stroną umowy przez przyjęcie towaru ORAZ listu przewozowego (art. 34). Wydaje poprzednikowi datowane i podpisane pokwitowanie, wpisuje nazwę i adres na drugim egzemplarzu listu i tam też, w razie potrzeby, umieszcza zastrzeżenia z art. 8 ust. 2.
• poza art. 6 CMR — numer listu przewozowego — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz wymaga numeru na podstawie rozporządzenia Rady nr 11 albo zgłoszenia SENT · wpisuje: wystawca listu · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy · w Polsce dokument z tym wpisem musi być przy kierowcy podczas kontroli drogowej — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 2; ustawa o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów. Wytyczne IRU: w modelu 2007 numer pojawia się w dwóch miejscach — u góry po prawej i u dołu po lewej stronie druku. Art. 6 ust. 1 Konwencji numeru NIE wymaga. Wymaga go art. 6 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 11 (dokumenty przewozowe są numerowane i archiwizowane w porządku numerycznym) oraz — w Polsce — uzupełnienie zgłoszenia SENT o numer dokumentu przewozowego. Nie istnieje polski rejestr numerów CMR; numer nadaje wystawca.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret pierwsze — nazwa/imię i nazwisko oraz adres wysyłającego — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz odbywa się wewnątrz Wspólnoty i nie mieści się w progach wyłączających z art. 8 ani w wyłączeniu z art. 9 · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 1. Za właściwe przygotowanie dokumentów przewozowych odpowiada PRZEWOŹNIK (art. 6 ust. 4) — odwrotnie niż w art. 7 ust. 1 Konwencji. Odpowiednik art. 6 ust. 1 lit. b Konwencji — ten sam wpis, druga podstawa.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret drugie — rodzaj i waga towarów — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz odbywa się wewnątrz Wspólnoty i nie mieści się w progach wyłączających · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 1. Odpowiednik art. 6 ust. 1 lit. f i h Konwencji.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret trzecie — miejsce i data przyjęcia towarów do transportu — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz odbywa się wewnątrz Wspólnoty i nie mieści się w progach wyłączających · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 1. Odpowiednik pierwszej połowy art. 6 ust. 1 lit. d Konwencji.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret czwarte — miejsce, do którego towary mają zostać dostarczone — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz odbywa się wewnątrz Wspólnoty i nie mieści się w progach wyłączających · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 1. Odpowiednik drugiej połowy art. 6 ust. 1 lit. d Konwencji.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret piąte — wybrana trasa lub odległość do pokonania — jeżeli czynniki te uzasadniają inną stawkę niż normalnie mającą zastosowanie — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy trasa albo odległość uzasadnia inną stawkę niż normalnie stosowana · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 1 tiret piąte. Pole, którego art. 6 Konwencji w ogóle nie zna. Nie ma odpowiednika wśród jedenastu danych z art. 6 ust. 1 ani wśród siedmiu z ust. 2.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret szóste — przejścia graniczne, w stosownych przypadkach — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz odbywa się wewnątrz Wspólnoty i nie mieści się w progach wyłączających · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 1 tiret szóste. Drugie pole, którego art. 6 Konwencji nie zna.
• rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 2 — numeracja dokumentu, dwie kopie, dwa lata archiwum oraz pełne i ostateczne opłaty transportowe, inne opłaty i rabaty wyszczególnione na drugim egzemplarzu — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz odbywa się wewnątrz Wspólnoty i nie mieści się w progach wyłączających · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 2 i ust. 4. Jedna kopia towarzyszy towarom, druga jest przechowywana przez przewoźnika przez dwa lata, licząc od daty przewozu, i archiwizowana w porządku numerycznym. To trzecia, niezależna liczba egzemplarzy — obok trzech oryginałów z art. 5 ust. 1 Konwencji i czterech kolorowych kopii modelu IRU 2007.
• Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r., art. 5 ust. 2 — określenie uzgodnionych procedur w samym elektronicznym liście przewozowym — tak, aby były łatwe do ustalenia — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy list przewozowy jest wystawiany w postaci elektronicznej · wpisuje: nadawca i przewoźnik · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — Protokół dodatkowy do Konwencji CMR dotyczący elektronicznego listu przewozowego, sporządzony w Genewie 20 lutego 2008 r. (Dz.U. 2019 poz. 1487), art. 5 ust. 1 i 2. Wobec Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje od 11 września 2019 r. Jedyna pozycja, której papierowy list nie ma. Chodzi o procedury z art. 5 ust. 1 Protokołu: metodę wystawiania i dostarczania listu uprawnionej stronie, zapewnienie integralności, sposób wykazania uprawnień, sposób potwierdzania dostawy, procedury uzupełniania lub zmiany oraz procedury ewentualnej wymiany na list wystawiony w inny sposób.
• Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r., art. 6 ust. 1 — pokwitowanie odbioru towaru, informacje konieczne do identyfikacji przesyłki oraz potwierdzenie dostępu do elektronicznego listu przewozowego — na żądanie nadawcy — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy list przewozowy jest wystawiany w postaci elektronicznej · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r., art. 6 ust. 1 (Dz.U. 2019 poz. 1487). Obowiązek powstaje na żądanie nadawcy i nie ma odpowiednika w liście papierowym, w którym rolę pokwitowania pełni pierwszy egzemplarz wydany nadawcy (art. 5 ust. 1 Konwencji).
• Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r., art. 4 ust. 2 i 3 — procedura zapewniająca integralność danych od pierwszego wygenerowania w ostatecznej formie oraz wykrywalność każdego uzupełnienia i zmiany, z zachowaniem danych pierwotnych — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy list przewozowy jest wystawiany w postaci elektronicznej · wpisuje: nadawca i przewoźnik · skutek pustego pola: roszczenie albo uprawnienie w ogóle nie powstaje — Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r., art. 4 ust. 2 i 3 (Dz.U. 2019 poz. 1487). Treść pozostaje ta sama co w liście papierowym — art. 4 ust. 1. Dane w elektronicznym liście mogą zostać uzupełnione lub zmienione TYLKO w przypadkach dozwolonych przez Konwencję. Papierowy list nie zna takiego wymogu proceduralnego — na papierze skreślenie jest widoczne samo z siebie.
• Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 1 — nazwa i adres nadawcy, JEGO PODPIS oraz określenie placówki przewoźnika zawierającej umowę — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy miejsce przyjęcia towaru i miejsce wydania leżą w tym samym państwie, więc Konwencja nie ma zastosowania · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Ustawa Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 1 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1262). Podpis nadawcy NIE jest elementem art. 6 ust. 1 Konwencji — pojawia się dopiero na etapie art. 5 ust. 1 (trzy oryginały podpisane przez nadawcę i przewoźnika). Krajowa lista wymaga go w treści samego listu.
• Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 2 — miejsce przeznaczenia przesyłki oraz nazwa i adres odbiorcy — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz krajowy — Konwencja nie ma zastosowania · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Ustawa Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 2 (Dz.U. 2024 poz. 1262). Krajowa lista nie wymienia miejsca ani daty przyjęcia towaru jako odrębnej pozycji — inaczej niż art. 6 ust. 1 lit. d Konwencji.
• Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 3 — określenie rzeczy, masy, liczby sztuk przesyłki, sposobu opakowania i oznaczenia — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz krajowy — Konwencja nie ma zastosowania · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Ustawa Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 3 (Dz.U. 2024 poz. 1262). Jedna pozycja obejmuje to, co Konwencja rozbija na lit. f, g i h.
• Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 4 — inne wskazania i oświadczenia wymagane albo dopuszczone zgodnie z przepisami ze względu na warunki danej umowy lub sposób rozliczeń — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz krajowy — Konwencja nie ma zastosowania · wpisuje: nadawca · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Ustawa Prawo przewozowe, art. 38 ust. 2 pkt 4 (Dz.U. 2024 poz. 1262). Odpowiednik otwartej furtki z art. 6 ust. 3 Konwencji, ale węższy: „wymagane albo dopuszczone zgodnie z przepisami”, a nie „jakie strony uznają za potrzebne”.
• Prawo przewozowe, art. 47 ust. 3 — postać dowodu zawarcia umowy: potwierdzony przez przewoźnika list przewozowy, którym może być także przekaz elektroniczny, wydruk komputerowy lub inny dokument zawierający dane określone w art. 38 — wpis warunkowy — obowiązkowy tylko wtedy, gdy przewóz krajowy — Konwencja nie ma zastosowania · wpisuje: przewoźnik · skutek pustego pola: brak skutku dla ważności umowy — Ustawa Prawo przewozowe, art. 47 ust. 3 (Dz.U. 2024 poz. 1262). Do przewozów międzynarodowych przepisy tej ustawy stosuje się tylko wtedy, gdy umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej (art. 1 ust. 3). W przewozie krajowym postać elektroniczna nie wymaga Protokołu z 2008 r. — wystarczy, że dokument zawiera dane z art. 38 i jest potwierdzony przez przewoźnika. Jeden egzemplarz dokumentu otrzymuje nadawca.
• Narzędzie nie rozstrzyga, czy dane państwo jest stroną Konwencji ani Protokołu — wykazy prowadzi depozytariusz i zmieniają się kilka razy w roku, dlatego narzędzie o to PYTA zamiast zgadywać. Nie ocenia też, czy Twój wpis jest prawdziwy: w Polsce puste pole kosztuje 500 zł za dokument, a pole wypełnione niezgodnie ze stanem faktycznym 3 000 zł. Przed rezygnacją z jakiegokolwiek wpisu potwierdź wymagania u właściwego organu.
• Trzy rzeczy, których rejestr celowo nie robi. Nie generuje pliku PDF — od tego jest osobny, bezpłatny generator listu przewozowego CMR Logistivo, dostępny po turecku i po angielsku. Nie sprawdza numerów kratek jako podstawy prawnej, bo numeracja nie ma umocowania w Konwencji. Nie ocenia, czy przewóz podlega SENT — pyta o to i przyjmuje odpowiedź.

Czym ten generator CMR różni się od tych, które po prostu drukują PDF?

• Tym, że nie drukuje. Typowy generator CMR przyjmuje dane i zwraca wypełniony druk — plik, który można wydrukować i włożyć kierowcy do teczki. To użyteczne i my sami taki mamy: bezpłatny generator listu przewozowego CMR Logistivo tworzy wypełniony dokument w formacie PDF i wysyła go na wskazany adres e-mail. Jego interfejs jest dostępny po turecku i po angielsku.
• Narzędzie na tej stronie robi coś innego i celowo nie robi tamtego. Nie tworzy pliku, nie zbiera adresu e-mail i niczego nie wysyła — działa w całości w przeglądarce. W zamian dla każdego wpisu podaje przepis, z którego ten wpis wynika, i skutek pozostawienia go pustym. Druk mówi „tu wpisz”; rejestr mówi „to pole opiera się na art. 9 ust. 2 i jeżeli zostawisz je puste, powstanie domniemanie przeciwko przewoźnikowi”.
• Uczciwość wymaga wskazania granic także naszego własnego generatora PDF, bo są mierzalne w wygenerowanym pliku. Jego walidacja wymaga sześciu wartości: adresu e-mail, nazwy nadawcy, nazwy odbiorcy, adresu załadunku, adresu rozładunku i rodzaju towaru — reszta jest opcjonalna. Szablon zawiera kratki o numerach od 1 do 18 oraz od 20 do 24; kratki 19, czyli tabeli kosztów, w nim nie ma. Generator nie zbiera numeru listu przewozowego, zastrzeżeń przewoźnika, kwoty pobrania, deklarowanej wartości, kwoty specjalnego interesu ani umówionego terminu. Wszystkie te pozycje rejestr na tej stronie wymienia razem z ich skutkiem — i to jest cała różnica między drukowaniem a audytem.
• Czego tu nie napiszemy: co robią albo czego nie robią konkurencyjne narzędzia. Nie sprawdziliśmy ich funkcjonalnie, więc nie mamy podstawy do takiego zdania.

Czym jest list przewozowy CMR i co się dzieje, gdy go nie ma?

• List przewozowy CMR to dokument towarzyszący przesyłce w międzynarodowym przewozie drogowym towarów, w którym miejsce przyjęcia przesyłki i miejsce jej dostawy znajdują się w dwóch różnych państwach. Podstawą jest Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), sporządzona w Genewie 19 maja 1956 r., ogłoszona w Polsce w Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238 (z późniejszym sprostowaniem przekładu — Dz.U. 1995 nr 69 poz. 352). Akt ma w bazie ELI Sejmu status „obowiązujący".
• Najważniejsze zdanie całej Konwencji na temat samego dokumentu brzmi (art. 4): umowę przewozu potwierdza się listem przewozowym, ale brak, nieprawidłowość lub utrata listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani na ważność umowy przewozu, która pozostaje poddana przepisom Konwencji. To odwraca intuicję: list nie tworzy umowy, tylko ją dokumentuje. Konsekwencje braku listu są dowodowe i administracyjne, nie kontraktowe.
• Co list faktycznie robi, mówi art. 9 CMR: stanowi dowód prima facie zawarcia umowy przewozu, jej warunków oraz przyjęcia towaru przez przewoźnika. Dodatkowo, jeżeli przewoźnik nie wpisał do listu konkretnych zastrzeżeń, przyjmuje się — dopóki nie zostanie udowodnione co innego — że towar i jego opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia oraz że liczba sztuk, cechy i numery były zgodne z zapisem w liście. To zdanie warto przeczytać dwa razy, bo z niego wynika cały ciężar praktyczny: pusty wiersz „zastrzeżenia przewoźnika" nie jest neutralny — działa na korzyść nadawcy.
• Prawo krajowe ma własny, równoległy przepis dla przewozów, do których nie stosuje się umowy międzynarodowej. Ustawa z 15 listopada 1984 r. — Prawo przewozowe (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1262) w art. 1 ust. 3 stanowi, że jej przepisy stosuje się do przewozów międzynarodowych, jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. Przy przewozie objętym Konwencją CMR to Konwencja jest pierwsza; Prawo przewozowe wchodzi tam, gdzie Konwencja milczy, oraz do przewozów krajowych.

Gdzie znaleźć wzór CMR i czy w polskim prawie istnieje urzędowy druk?

• To pytanie ma odpowiedź, która zwykle zaskakuje: żaden obowiązujący polski akt prawny nie określa wzoru drogowego listu przewozowego. Wyszukiwanie w bazie ELI Dziennika Ustaw aktów zawierających w tytule frazę „list przewozowy" zwraca 17 pozycji — wszystkie albo uchylone, albo dotyczące kolei i taryf sprzed dekad; żadna z nich nie ustanawia formularza drogowego listu przewozowego (stan: sierpień 2026 r.). Konwencja CMR również nie zawiera załącznika z formularzem.
• Wniosek jest ścisły i praktyczny: forma jest wolna, treść jest związana. Druk, który wszyscy znają — sześć kolorowych przebitek z ponumerowanymi polami 1–24 — to układ opracowany przez organizację branżową, a nie urzędowy blankiet. Można go używać, można wygenerować własny dokument, można wystawić go z systemu; kontrola sprawdza dane, nie kolor przebitki.
• Potwierdza to wprost prawo krajowe. Art. 47 ust. 3 Prawa przewozowego: „Dowodem zawarcia umowy przewozu jest potwierdzony przez przewoźnika list przewozowy, którym może być także przekaz elektroniczny, wydruk komputerowy lub inny dokument zawierający dane określone w art. 38." Ten przepis funkcjonuje w polskim porządku od dawna, niezależnie od protokołu e-CMR i niezależnie od eFTI — dla przewozu krajowego postać elektroniczna listu nigdy nie wymagała żadnego nowego aktu.
• Dlatego pytanie „gdzie pobrać pusty wzór CMR" jest w istocie pytaniem o listę pól, a nie o plik. Poniższa sekcja podaje tę listę z podstawą prawną.

Jak wypełnić CMR pole po polu — co jest obowiązkowe, a co nie?

• Konwencja dzieli dane na trzy kategorie i to jest jedyny podział, który ma znaczenie prawne.
• Poniższa matryca wymienia jedenaście danych z art. 6 ust. 1 w kolejności liter. To jest lista stała: dotyczy każdego przewozu, do którego stosuje się Konwencja. Które pozycje z ust. 2 i ust. 3 dochodzą akurat przy Twoim przewozie i co się stanie, jeżeli którąś zostawisz pustą — składa rejestr wpisów na początku tej strony.

• Dane, które list zawierać musi (art. 6 ust. 1 CMR):
• a — Dane: data i miejsce wystawienia listu przewozowego | Uwaga praktyczna: data wystawienia ≠ data przyjęcia towaru (lit. d)
• b — Dane: nazwa i adres nadawcy | Uwaga praktyczna: za nieścisłość odpowiada nadawca (art. 7 ust. 1 lit. a)
• c — Dane: nazwa i adres przewoźnika | Uwaga praktyczna: pole nadawcy nie zastępuje tego pola
• d — Dane: miejsce i data przyjęcia towaru oraz miejsce przewidziane dla wydania | Uwaga praktyczna: dwa różne państwa — to warunek stosowania Konwencji
• e — Dane: nazwa i adres odbiorcy | Uwaga praktyczna:
• f — Dane: powszechnie używane określenie rodzaju towaru i sposób opakowania, a dla towarów niebezpiecznych — ich ogólnie uznane określenie | Uwaga praktyczna:
• g — Dane: liczba sztuk, ich cechy i numery | Uwaga praktyczna: to na tych danych opiera się domniemanie z art. 9 ust. 2
• h — Dane: waga brutto lub inaczej wyrażona ilość towaru | Uwaga praktyczna: pokrywa się z danymi wymaganymi przez SENT
• i — Dane: koszty związane z przewozem (przewoźne, koszty dodatkowe, należności celne i inne koszty od zawarcia umowy do chwili dostawy) | Uwaga praktyczna:
• j — Dane: instrukcje niezbędne dla formalności celnych i innych | Uwaga praktyczna:
• k — Dane: oświadczenie, że przewóz podlega przepisom Konwencji bez względu na jakąkolwiek przeciwną klauzulę | Uwaga praktyczna: jedyne pole z własną, imienną sankcją

• Litera „k" zasługuje na osobne zdanie, bo jest jedynym elementem listu, którego brak Konwencja sankcjonuje wprost: zgodnie z art. 7 ust. 3, jeżeli list nie zawiera tego oświadczenia, przewoźnik odpowiada za wszystkie koszty, straty i szkody, jakie przez to zaniedbanie poniesie osoba uprawniona do rozporządzania towarem. Jest to więc pole, którego pominięcie kosztuje przewoźnika, a nie nadawcę.
• Dane, które list zawiera „w razie potrzeby" (art. 6 ust. 2 CMR): zakaz przeładunku; koszty, które nadawca przyjmuje na siebie; kwota zaliczenia pobraniowego; deklarowana wartość towaru i kwota specjalnego interesu w dostawie; instrukcje nadawcy co do ubezpieczenia towaru; umówiony termin wykonania przewozu; wykaz dokumentów wręczonych przewoźnikowi.
• Dane dowolne (art. 6 ust. 3 CMR): strony mogą wpisać do listu każdą inną wskazówkę, którą uznają za potrzebną.
• Dla przewozów krajowych odpowiednikiem tej listy jest art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego: nazwa i adres nadawcy, jego podpis oraz określenie placówki przewoźnika zawierającej umowę; miejsce przeznaczenia przesyłki oraz nazwa i adres odbiorcy; określenie rzeczy, masy, liczby sztuk przesyłki, sposobu opakowania i oznaczenia; inne wskazania i oświadczenia wymagane albo dopuszczone zgodnie z przepisami. Ta krótsza lista wystarcza, by dokument był listem przewozowym w rozumieniu art. 47 ust. 3 — także w postaci elektronicznej.
• Istnieje jeszcze trzecia, mniej znana lista — unijna. Rozporządzenie Rady nr 11 z 1960 r. w art. 6 ust. 1 wymaga, aby dokument przewozowy przy przewozie towarów między państwami członkowskimi zawierał: nazwę i adres nadawcy, rodzaj i wagę towaru, miejsce i datę przyjęcia towaru do przewozu, miejsce dostawy, trasę lub odległość (jeżeli uzasadniają inną stawkę) oraz — w stosownych przypadkach — przejścia graniczne. Art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia dodaje obowiązek, o którym rzadko się pamięta: dokument sporządza się w dwóch egzemplarzach i numeruje, jeden towarzyszy towarowi, a drugi przewoźnik przechowuje przez dwa lata od daty przewozu, w kolejności numerów. Art. 6 ust. 3 dopuszcza użycie już istniejących dokumentów, jeżeli zawierają wymagane dane — czyli standardowy CMR spełnia ten wymóg.

Czy numer pola, na przykład pole 16, w ogóle coś znaczy prawnie?

• Nie. Konwencja nie wymaga żadnej szczególnej formy listu przewozowego — art. 6 określa wyłącznie, jakie dane mają się w nim znaleźć. Potwierdza to sam wydawca najpowszechniejszego wzoru: „Konwencja CMR nie wymaga żadnej szczególnej formy listu przewozowego CMR; art. 6 określa jednak precyzyjnie, jakie dane mają być w nim zawarte”.
• Dowód, że numeracja nie jest jednolita, jest łatwy do sprawdzenia bez wychodzenia z tej strony. Po jednej stronie stoją wytyczne IRU do modelu 2007 — opis kratek pochodzi od organizacji, która ten wzór wydała. Po drugiej stronie stoi szablon PDF naszego własnego generatora CMR: każdy może wygenerować plik i porównać. Kratki 1, 2 oraz 21–24 znaczą w obu układach to samo. Kratki od 3 do 20 nie.

• Rejestr rozbieżności numeracji — ten sam wpis, dwa różne numery:
• 1 — Model IRU 2007: nadawca — nazwa i pełny adres | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: nadawca — nazwa, adres, kraj
• 2 — Model IRU 2007: odbiorca — nazwa i pełny adres | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: odbiorca — nazwa, adres, kraj
• 3 — Model IRU 2007: miejsce i data przyjęcia towaru przez przewoźnika | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: miejsce dostawy towaru
• 4 — Model IRU 2007: przewidziane miejsce dostawy towaru | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: miejsce i data przyjęcia towaru
• 5 — Model IRU 2007: instrukcje szczególne nadawcy — m.in. zakaz przeładunku, formalności celne, ubezpieczenie | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: dokumenty załączone
• 6 — Model IRU 2007: przewoźnik — nazwa i pełny adres | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: cechy i numery
• 7 — Model IRU 2007: przewoźnik sukcesywny | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: liczba sztuk
• 8 — Model IRU 2007: zastrzeżenia i uwagi przewoźnika przy przyjęciu towaru | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: sposób opakowania
• 9 — Model IRU 2007: wykaz dokumentów wręczonych przewoźnikowi przez nadawcę | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: rodzaj towaru
• 10–15 — Model IRU 2007: opis przewożonego towaru, w tym wskazania dotyczące towarów niebezpiecznych | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: 10 numer statystyczny, 11 waga brutto, 12 objętość, 13 instrukcje nadawcy, 14 kwota pobrania, 15 instrukcje płatnicze
• 16 — Model IRU 2007: uzgodnienia szczególne — deklarowana wartość, kwota specjalnego interesu, umówiony termin, pojazd otwarty bez opończy, palety, odpowiedzialność za załadunek, prom, jurysdykcja | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: przewoźnik
• 17 — Model IRU 2007: wysokość opłat związanych z umową przewozu i wskazanie, kto je płaci | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: przewoźnik sukcesywny
• 18 — Model IRU 2007: inne przydatne wskazania — m.in. numer rejestracyjny, ładowność, waga netto, numer karnetu TIR | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: zastrzeżenia i uwagi przewoźnika
• 19 — Model IRU 2007: kwota pobrania, którą przewoźnik inkasuje przy wydaniu towaru | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: tabela kosztów — kratki o tym numerze w szablonie PDF generatora Logistivo NIE MA
• 20 — Model IRU 2007: fabrycznie wydrukowane obowiązkowe odwołanie do nadrzędności Konwencji CMR | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: uzgodnienia szczególne
• 21 — Model IRU 2007: miejsce i data wystawienia listu przewozowego | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: miejsce i data wystawienia listu przewozowego
• 22 — Model IRU 2007: podpis lub pieczęć nadawcy | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: podpis i pieczęć nadawcy
• 23 — Model IRU 2007: podpis lub pieczęć przewoźnika | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: podpis i pieczęć przewoźnika
• 24 — Model IRU 2007: podpis i pieczęć odbiorcy potwierdzające dostawę, z miejscem, datą i godziną | Układ klasyczny — m.in. szablon PDF generatora Logistivo: potwierdzenie odbioru towaru
• Wniosek praktyczny: opisując wpis w zleceniu transportowym, reklamacji albo pozwie, powołuj się na literę art. 6 Konwencji, a nie na numer kratki. „Brak wpisu z art. 6 ust. 1 lit. k” jest jednoznaczne w każdym języku i na każdym druku; „puste pole 20” jest jednoznaczne tylko na jednym z nich. IRU odnotowuje ponadto, że niektóre państwa — wymienia Belgię — narzuciły własny wzór listu przewozowego na potrzeby kontroli administracyjnych.

Skąd wzięły się 24 kratki i cztery kolory, skoro Konwencja mówi o trzech egzemplarzach?

• Skąd wzięły się 24 kratki i cztery kolory, skoro Konwencja mówi o trzech egzemplarzach? — Bo to trzy różne liczby z trzech różnych źródeł i żadna nie unieważnia pozostałych. Konwencja mówi o egzemplarzach ORYGINALNYCH, wzór branżowy o KOPIACH KOLOROWYCH, a prawo unijne o kopiach ARCHIWALNYCH. Poniżej wszystkie trzy obok siebie, każda ze swoim źródłem.
• Konwencja CMR, art. 5 ust. 1 — Ile egzemplarzy: 3 oryginały | Kto który zatrzymuje i jak długo: Podpisane przez nadawcę i przewoźnika; podpisy mogą być wydrukowane lub zastąpione stemplami, jeżeli pozwala na to prawo kraju wystawienia. Pierwszy dla nadawcy, drugi towarzyszy towarowi, trzeci zatrzymuje przewoźnik. Art. 5 ust. 2 daje prawo żądania odrębnego listu na każdy pojazd, rodzaj albo partię towaru.
• Model IRU 2007 — wzór branżowy — Ile egzemplarzy: 4 kolorowe kopie | Kto który zatrzymuje i jak długo: Czerwona dla nadawcy, niebieska dla odbiorcy — ta towarzyszy towarowi przez cały przewóz — zielona dla przewoźnika, czarna zastrzeżona dla procedur administracyjnych. Czwarta kopia nie wynika z Konwencji.
• Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 2 — Ile egzemplarzy: 2 kopie | Kto który zatrzymuje i jak długo: Dokumenty są numerowane; jedna kopia towarzyszy towarom, druga jest przechowywana przez przewoźnika przez dwa lata, licząc od daty przewozu, i archiwizowana w porządku numerycznym. Na drugiej kopii wyszczególnia się pełne i ostateczne opłaty transportowe, wszelkie inne opłaty oraz wszelkie rabaty.
• Same 24 ponumerowane kratki nie pochodzą z żadnego aktu prawnego. W 1976 r. Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego wprowadziła, we współpracy z Międzynarodową Izbą Handlową, wzór listu przewozowego CMR zgodny z kluczem układu dokumentów Organizacji Narodów Zjednoczonych; wzór został zaktualizowany w 2007 r. Wyszukiwanie w bazie ELI Kancelarii Sejmu po tytule „wzór listu przewozowego” zwraca zero wyników — to mocna, choć nierozstrzygająca przesłanka, że polskiego wzoru urzędowego dla drogowego listu przewozowego nie ma (stan: 22 sierpnia 2026 r.).

Za które pola odpowiada nadawca, a za które przewoźnik?

• Tu leży najostrzejsza asymetria całej Konwencji i większość omówień ją gubi. Art. 7 ust. 1 lit. a obciąża nadawcę za nieścisłość lub niedostateczność danych tylko siedmiu liter z jedenastu: b, d, e, f, g, h oraz j. Poza tą listą zostają cztery: data i miejsce wystawienia (lit. a), nazwa i adres przewoźnika (lit. c), koszty związane z przewozem (lit. i) oraz oświadczenie o poddaniu przewozu Konwencji (lit. k).
• Za cały art. 6 ust. 2 nadawca odpowiada natomiast bez wyjątków (art. 7 ust. 1 lit. b) — wszystkie siedem danych „w razie potrzeby” obciąża jego. A jeżeli te dane wpisuje do listu przewoźnik na żądanie nadawcy, domniemywa się, dopóki nie dowiedziono inaczej, że działał w imieniu nadawcy (art. 7 ust. 2).

• art. 6 ust. 1 lit. b, d, e, f, g, h oraz j — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: nadawca — wobec przewoźnika, za wszystkie koszty, straty i szkody | Podstawa: CMR art. 7 ust. 1 lit. a. Siedem liter z jedenastu.
• art. 6 ust. 1 lit. a — data i miejsce wystawienia — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: poza listą z art. 7 ust. 1 lit. a | Podstawa: CMR art. 7 ust. 1 lit. a — nie wymienia lit. a.
• art. 6 ust. 1 lit. c — nazwa i adres przewoźnika — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: poza listą z art. 7 ust. 1 lit. a | Podstawa: CMR art. 7 ust. 1 lit. a — nie wymienia lit. c.
• art. 6 ust. 1 lit. i — koszty związane z przewozem — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: poza listą z art. 7 ust. 1 lit. a | Podstawa: CMR art. 7 ust. 1 lit. a — nie wymienia lit. i.
• art. 6 ust. 1 lit. k — oświadczenie o poddaniu przewozu Konwencji — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: przewoźnik — za wszystkie koszty, straty i szkody poniesione przez osobę uprawnioną do rozporządzania towarem | Podstawa: CMR art. 7 ust. 3. Jedyne pole z imienną sankcją wobec przewoźnika.
• cały art. 6 ust. 2 — siedem danych „w razie potrzeby” — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: nadawca, bez wyjątków | Podstawa: CMR art. 7 ust. 1 lit. b.
• wszelkie inne dane i instrukcje podane przez nadawcę, by list mógł zostać wystawiony — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: nadawca | Podstawa: CMR art. 7 ust. 1 lit. c.
• wpisy dokonane przez przewoźnika NA ŻĄDANIE nadawcy — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: domniemywa się, dopóki nie dowiedziono inaczej, że przewoźnik działał w imieniu nadawcy | Podstawa: CMR art. 7 ust. 2.
• właściwe przygotowanie dokumentu przewozowego w przewozie wewnątrz Wspólnoty — Kto odpowiada za nieścisłość lub niedostateczność: przewoźnik | Podstawa: Rozporządzenie Rady nr 11, art. 6 ust. 4. Dwa akty, jeden papier, dwie różne odpowiedzi.
• Ostatni wiersz jest kolizją, nie ciekawostką. Konwencja obciąża nieścisłościami nadawcę, a rozporządzenie Rady nr 11 kładzie odpowiedzialność za właściwe przygotowanie dokumentu przewozowego na przewoźnika. Oba akty stosuje się do tego samego kawałka papieru, w tym samym przewozie wewnątrz Wspólnoty.

Które puste pole naprawdę przenosi ciężar dowodu?

• Które puste pole naprawdę przenosi ciężar dowodu? — Nie każde. Poniżej rejestr domniemań, a nie lista pól: każdy wiersz to twierdzenie, które prawo każe uznać za prawdziwe bez dowodu, dopóki ktoś nie wykaże czegoś innego. Ciężar znosi się z jednej strony i kładzie na drugą, a strona, na której ląduje, nie zawsze podpisywała ten list.
• Jak czytać: „wyzwalacz” to zdarzenie albo brak wpisu, które uruchamia domniemanie; „kogo zwalnia” wskazuje, kto przestaje musieć dowodzić; „na czyją korzyść” wskazuje, kto na tym zyskuje. Ostatnia kolumna nosi też informację o tym, czy domniemanie da się obalić.
• Towar i opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia, a liczba sztuk oraz ich cechy i numery zgadzały się z listem przewozowym — Wyzwalacz: list nie zawiera uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika, mimo że przewoźnik ma obowiązek sprawdzić te dane przy przyjęciu towaru (art. 8 ust. 1) — Kogo zwalnia z dowodzenia: nadawcę i odbiorcę — nie muszą dowodzić stanu towaru przy załadunku — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: nadawca lub odbiorca; działa PRZECIWKO przewoźnikowi. Podstawa: CMR art. 9 ust. 2. Obalalne — „dopóki nie zostanie udowodnione przeciwieństwo”.
• Przewoźnik NIE znał dokładnego charakteru niebezpieczeństwa przewożonego towaru — Wyzwalacz: informacja o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa nie została wpisana do listu przewozowego — Kogo zwalnia z dowodzenia: przewoźnika — to nadawca lub odbiorca musi wykazać innym sposobem, że przewoźnik wiedział — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: przewoźnik. Podstawa: CMR art. 22 ust. 1. Skutek dodatkowy: towar, o którego niebezpieczeństwie przewoźnik nie wiedział, może zostać wyładowany, zniszczony lub unieszkodliwiony bez odszkodowania (art. 22 ust. 2).
• Szkoda powstała ze szczególnego niebezpieczeństwa związanego z użyciem pojazdu otwartego bez opończy — Wyzwalacz: użycie takiego pojazdu zostało wyraźnie uzgodnione ORAZ wymienione w liście, a przewoźnik wykaże, że w okolicznościach sprawy szkodę można przypisać temu ryzyku — Kogo zwalnia z dowodzenia: przewoźnika z odpowiedzialności za tę szkodę — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: przewoźnik — ale tylko wtedy, gdy wzmianka jest w liście. Podstawa: CMR art. 17 ust. 4 lit. a w związku z art. 18 ust. 2. Domniemanie NIE działa, gdy wystąpił nadzwyczajny brak albo utrata sztuki (art. 18 ust. 3).
• Przewoźnik, który wpisał dane do listu na żądanie nadawcy, działał w imieniu nadawcy — Wyzwalacz: wpisu dokonał przewoźnik, ale na żądanie nadawcy — Kogo zwalnia z dowodzenia: przewoźnika z odpowiedzialności za treść tego wpisu — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: przewoźnik. Podstawa: CMR art. 7 ust. 2 — „dopóki nie dowiedziono inaczej”.
• Odbiorca otrzymał towar w stanie opisanym w liście przewozowym — Wyzwalacz: odbiorca przyjął towar bez należytego sprawdzenia jego stanu wspólnie z przewoźnikiem i bez zastrzeżeń — najpóźniej w chwili dostawy przy szkodzie widocznej, a w ciągu siedmiu dni od dostawy, z wyłączeniem niedziel i dni świątecznych, przy szkodzie niewidocznej — Kogo zwalnia z dowodzenia: przewoźnika z dowodzenia stanu towaru przy wydaniu — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: przewoźnik. Podstawa: CMR art. 30 ust. 1. Przy szkodzie niewidocznej zastrzeżenia muszą być pisemne.
• Towar zaginął — Wyzwalacz: towar nie został dostarczony w ciągu 30 dni po upływie umówionego terminu albo — gdy terminu nie umówiono — w ciągu 60 dni od przyjęcia towaru przez przewoźnika — Kogo zwalnia z dowodzenia: osobę uprawnioną z dowodzenia, że towar przepadł — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: osoba uprawniona do odszkodowania. Podstawa: CMR art. 20 ust. 1 — to jest domniemanie NIEOBALALNE („stanowi dowód zaginięcia”), i dlatego wpis umówionego terminu z art. 6 ust. 2 lit. f skraca oczekiwanie o miesiąc.
• List przewozowy stwierdza zawarcie umowy przewozu, jej warunki oraz przyjęcie towaru przez przewoźnika — Wyzwalacz: istnienie podpisanego listu przewozowego — Kogo zwalnia z dowodzenia: każdą ze stron z dowodzenia treści umowy innymi środkami — Na czyją korzyść i na jakiej podstawie: strona, która się na list powołuje. Podstawa: CMR art. 9 ust. 1. To domniemanie tłumaczy, dlaczego puste pole nie unieważnia umowy (art. 4), ale osłabia dowód.
• Tych skutków nie da się obejść umową. Nieważna jest każda klauzula, która pośrednio lub bezpośrednio naruszałaby postanowienia Konwencji, a w szczególności klauzula przenosząca ciężar dowodu — art. 41 ust. 1 i 2. Zlecenie transportowe, które „przenosi ryzyko braku zastrzeżeń na nadawcę”, w tym zakresie po prostu nie działa.

Czy mogę zostawić pole puste i dopisać je później?

• Czy mogę zostawić pole puste i dopisać je później? — Zależy od pola. Cztery pytania, cztery różne odpowiedzi.
• Dane, których w chwili wystawienia jeszcze nie znam — Można dopisać. Wytyczne IRU do modelu 2007 mówią wprost: wszystkie egzemplarze wypełnia się tak samo, ale dane nieznane w chwili wystawienia listu — na przykład dotyczące przewoźników sukcesywnych — mogą zostać dopisane później w dostępnych egzemplarzach.
• Zastrzeżenia przewoźnika — Nie w dowolnym momencie. Przewoźnik sprawdza liczbę sztuk, cechy i numery oraz widoczny stan towaru i opakowania przy przyjęciu towaru, i wtedy wpisuje zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem (art. 8 ust. 1 i 2). IRU dodaje dwie rzeczy warsztatowe: zastrzeżenia muszą znaleźć się na wszystkich egzemplarzach listu, nie tylko na kopii przewoźnika, a przewoźnik powinien zażądać ich zatwierdzenia przez nadawcę. Jeżeli nadawca odmawia — Konwencja nie zna reguły na ten wypadek; odmowę warto odnotować, a zastrzeżenie może i tak zostać ocenione przez sąd.
• Przewoźnik sukcesywny — Wpisuje się sam, ale w konkretnym miejscu. Przystępuje do umowy przez przyjęcie towaru ORAZ listu przewozowego (art. 34), wydaje poprzednikowi datowane i podpisane pokwitowanie, a nazwę i adres wpisuje na drugim egzemplarzu listu — tam też umieszcza ewentualne zastrzeżenia z art. 8 ust. 2 (art. 35 ust. 1). Drugi egzemplarz to ten, który towarzyszy towarowi.
• Elektroniczny list przewozowy — Uzupełnienie albo zmiana są dopuszczalne wyłącznie w przypadkach dozwolonych przez Konwencję, a zastosowana procedura musi umożliwiać wykrycie każdego takiego uzupełnienia lub zmiany i zachowanie danych pierwotnie zawartych w liście (art. 4 ust. 3 Protokołu dodatkowego). Integralność liczy się od momentu pierwszego wygenerowania danych w ostatecznej formie (art. 4 ust. 2).

Ile wynosi limit odszkodowania i kiedy deklaracja wartości w liście go podnosi?

• Ile wynosi limit odszkodowania i kiedy deklaracja wartości w liście go podnosi? — To jest ta część, dla której warto wypełnić dwa pola z art. 6 ust. 2 lit. d. Limit nie zależy od tego, ile towar był wart ani ile zapłacił za niego kupujący — zależy od wagi brutto i od jednego wpisu w liście przewozowym.
• Limit podstawowy przy przewozie, w którym towar przyjęto w Polsce — Wartość: 8,33 SDR za kilogram brakującej wagi brutto | Podstawa i warunek: Protokół do Konwencji CMR sporządzony w Genewie 5 lipca 1978 r., art. 2 pkt 1 — zastępuje art. 23 ust. 3 Konwencji; art. 2 pkt 2 dodaje ust. 7, który definiuje jednostkę rozrachunkową jako Specjalne Prawo Ciągnienia określone przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Wobec Rzeczypospolitej Polskiej protokół obowiązuje od 21 lutego 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 72 poz. 382, oświadczenie rządowe poz. 383); na poziomie międzynarodowym od 28 grudnia 1980 r.
• Limit pierwotny — tam, gdzie protokół z 1978 r. nie wiąże — Wartość: 25 franków złotych za kilogram | Podstawa i warunek: CMR art. 23 ust. 3 w brzmieniu pierwotnym: frank złoty wagi 10/31 grama złota próby 900.
• Który kraj rozstrzyga, który limit obowiązuje — Wartość: kraj przyjęcia towaru | Podstawa i warunek: Wykładnia IRU (CMR — Frequently Asked Questions): 8,33 SDR stosuje się, jeżeli stroną protokołu z 1978 r. jest kraj, w którym nastąpiło przyjęcie towaru. To interpretacja organizacji branżowej, nie tekst Konwencji — narzędzie oznacza tę regułę osobno.
• Pierwsza droga ponad limit — deklaracja wartości — Wartość: zadeklarowana kwota podstawia się w miejsce limitu | Podstawa i warunek: CMR art. 24 w związku z art. 23 ust. 6 — za uzgodnioną dopłatą, wpisem do listu przewozowego.
• Druga droga ponad limit — specjalny interes w dostawie — Wartość: odszkodowanie do wysokości zadeklarowanego interesu | Podstawa i warunek: CMR art. 26 ust. 1 i 2 — za uzgodnioną dopłatą, niezależnie od odszkodowania z art. 23, 24 i 25; obejmuje także przekroczenie umówionego terminu.
• Sufit dla opóźnienia — Wartość: nie więcej niż kwota przewoźnego | Podstawa i warunek: CMR art. 23 ust. 5. Warunek proceduralny: odszkodowanie nie należy się w ogóle, jeżeli w ciągu 21 dni od postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy nie wysłano przewoźnikowi pisemnego zastrzeżenia (art. 30 ust. 3).
• Czego nie da się umówić — Wartość: przerzucenia ciężaru dowodu | Podstawa i warunek: CMR art. 41 ust. 1 i 2 — nieważna jest każda klauzula, która pośrednio lub bezpośrednio naruszałaby postanowienia Konwencji, a w szczególności klauzula przenosząca ciężar dowodu. Skutków pustych pól nie da się odwrócić w zleceniu transportowym.
• Trzecia droga ponad limit nie wymaga żadnego wpisu, ale też nie da się jej zaplanować: przy złym zamiarze przewoźnika albo jego niedbalstwie zrównanym z nim przez prawo sądu, przewoźnik nie może powoływać się na postanowienia wyłączające lub ograniczające odszkodowanie (art. 29 ust. 1).

Kiedy do listu CMR dochodzą jeszcze pola z prawa unijnego?

• Kiedy do listu CMR dochodzą jeszcze pola z prawa unijnego? — Przy przewozie towarów wewnątrz Wspólnoty. Rozporządzenie Rady nr 11 — akt z 1960 r., wciąż obowiązujący — ustanawia drugą, niezależną listę danych dla dokumentu przewozowego. Dwie pozycje z tej listy nie mają odpowiednika w art. 6 Konwencji, a jeden przepis obraca odpowiedzialność na drugą stronę.
• nazwa/imię i nazwisko oraz adres wysyłającego — Czy jest w art. 6 CMR: tak — art. 6 ust. 1 lit. b | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret pierwsze.
• rodzaj i waga towarów — Czy jest w art. 6 CMR: tak — art. 6 ust. 1 lit. f i h | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret drugie.
• miejsce i data przyjęcia towarów do transportu — Czy jest w art. 6 CMR: tak — art. 6 ust. 1 lit. d | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret trzecie.
• miejsce, do którego towary mają zostać dostarczone — Czy jest w art. 6 CMR: tak — art. 6 ust. 1 lit. d | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret czwarte.
• wybrana trasa lub odległość do pokonania — Czy jest w art. 6 CMR: NIE | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret piąte — tylko jeżeli czynniki te uzasadniają inną stawkę niż normalnie mającą zastosowanie.
• przejścia graniczne — Czy jest w art. 6 CMR: NIE | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 1 tiret szóste — w stosownych przypadkach.
• numeracja dokumentu, dwie kopie, dwa lata archiwum, pełne i ostateczne opłaty na drugim egzemplarzu — Czy jest w art. 6 CMR: NIE | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 2. Art. 6 ust. 1 Konwencji nie wymienia numeru listu przewozowego.
• kto odpowiada za właściwe przygotowanie dokumentu — Czy jest w art. 6 CMR: odwrotnie niż w Konwencji | Podstawa i warunek: Rozporządzenie nr 11, art. 6 ust. 4 — odpowiada PRZEWOŹNIK. Konwencja obciąża nieścisłościami nadawcę (art. 7 ust. 1).
• Trzy progi zdejmują cały art. 6 rozporządzenia: przesyłka o masie całkowitej nieprzekraczającej pięciu ton metrycznych wysłana przez jednego wysyłającego do jednego odbiorcy (art. 8 lit. a), przewóz wewnątrz państwa członkowskiego na odległość łącznie nieprzekraczającą 100 km (lit. b) oraz przewóz między państwami członkowskimi na odległość łącznie nieprzekraczającą 30 km (lit. c). Wszystkie trzy nierówności są NIEOSTRE — równo pięć ton, równo 100 km i równo 30 km są wyłączone. Osobno wyłączony jest przewóz na potrzeby własne, ale tylko przy spełnieniu wszystkich czterech warunków z art. 9 łącznie: pojazd przedsiębiorstwa prowadzony przez jego pracownika, przewóz jako działalność wyłącznie pomocnicza, towar własny albo sprzedany, kupiony, pożyczony, oddany w najem, wynajęty, wyprodukowany, przetworzony lub naprawiony przez to przedsiębiorstwo, oraz przejazd do lub z tego przedsiębiorstwa. Trzy z czterech nie wystarczą.

Skąd bierze się „numer CMR", skoro Konwencja go nie wymaga?

• To jedno z najczęściej wpisywanych zapytań i zarazem jedno z najsłabiej wyjaśnionych. Przeczytaj jeszcze raz listę z art. 6 ust. 1 CMR: nie ma tam numeru listu przewozowego. Konwencja nie wymaga numeracji. Nie wymaga jej też art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego.

• Numer bierze się z trzech innych miejsc, z których każde ma inną naturę:
• Z prawa fiskalnego — Jeżeli przewóz podlega SENT, przewoźnik jest obowiązany uzupełnić zgłoszenie w rejestrze m.in. o „numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi" — art. 5 ust. 4 pkt 1 lit. h ustawy o systemie monitorowania (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1218) dla przewozów rozpoczynających się w kraju, oraz art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. i dla przewozów tranzytowych przez terytorium RP. Rejestr oczekuje numeru; jeżeli dokument go nie ma, nie ma czego wpisać.
• Z prawa unijnego o dokumencie przewozowym — Art. 6 ust. 2 rozporządzenia nr 11 nakazuje numerować dokumenty przewozowe i archiwizować je w kolejności numerów.
• Z praktyki rozliczeniowej — Numer jest kluczem, po którym łączy się list, zlecenie, fakturę i dowód dostarczenia. To nie jest wymóg prawny, tylko warunek, żeby cokolwiek dało się odtworzyć po roku.

• Praktyczna konsekwencja: numer nadaje wystawca dokumentu, nie organ. Nie istnieje polski rejestr numerów CMR ani urzędowa pula numeracji. Jedyny numer nadawany przez państwo w tym obszarze to numer referencyjny SENT — i to zupełnie inny obiekt, o czym niżej.

Ile egzemplarzy CMR trzeba wystawić i kto który zatrzymuje?

• Ile egzemplarzy CMR trzeba wystawić i kto który zatrzymuje? — Art. 5 ust. 1 CMR: list przewozowy wystawia się w trzech oryginalnych egzemplarzach, podpisanych przez nadawcę i przez przewoźnika. Podpisy mogą być wydrukowane lub zastąpione stemplami nadawcy i przewoźnika, jeżeli pozwala na to prawo państwa, w którym list został wystawiony. Podział jest sztywny:
• pierwszy egzemplarz — wręcza się nadawcy,
• drugi egzemplarz — towarzyszy przesyłce,
• trzeci egzemplarz — zatrzymuje przewoźnik.

• Sześciowarstwowe komplety spotykane w obiegu to nadwyżka ponad wymóg konwencyjny (dodatkowe kopie dla spedytora, urzędu celnego, działu rozliczeń). Konwencja wymaga trzech.
• Art. 5 ust. 2 dodaje regułę, która bywa źródłem sporów przy grupażu: jeżeli towar ma być załadowany na różne pojazdy albo chodzi o różne rodzaje towaru lub odrębne partie, nadawca lub przewoźnik ma prawo żądać wystawienia osobnego listu przewozowego dla każdego pojazdu, rodzaju lub partii. To prawo, nie obowiązek — ale skorzystanie z niego przesądza później, co czym jest w reklamacji.
• W wersji elektronicznej pojęcie „egzemplarza" traci sens fizyczny. Protokół nie mówi o trzech plikach, tylko o procedurach — patrz sekcja o protokole poniżej. Trzy funkcje pozostają: nadawca musi mieć dowód nadania, przesyłce musi towarzyszyć coś, co można okazać w drodze, a przewoźnik musi zachować własny zapis (i zgodnie z rozporządzeniem nr 11 art. 6 ust. 2 — przez dwa lata).

Kto wypełnia CMR, kto podpisuje i co robią zastrzeżenia przewoźnika?

• Konwencja rozdziela odpowiedzialność za treść, a nie czynność pisania. Art. 7 ust. 1 CMR: nadawca odpowiada za wszystkie koszty i szkody, jakie poniesie przewoźnik na skutek nieścisłości lub niedostateczności danych wymienionych w art. 6 ust. 1 lit. b, d, e, f, g, h oraz j, danych z art. 6 ust. 2, a także wszelkich innych danych lub instrukcji, które nadawca podał w celu wystawienia listu. Art. 7 ust. 2 dopowiada: jeżeli na żądanie nadawcy przewoźnik wpisuje te dane do listu, uważa się — o ile nie zostanie udowodnione przeciwieństwo — że działał w imieniu nadawcy. Innymi słowy: to, kto trzyma długopis, nie przenosi odpowiedzialności.
• Art. 8 CMR opisuje moment przyjęcia towaru. Przewoźnik jest obowiązany sprawdzić dokładność danych o liczbie sztuk, ich cechach i numerach oraz widoczny stan towaru i jego opakowania. Jeżeli nie ma możliwości sprawdzenia danych o liczbie sztuk, wpisuje do listu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. Tak samo uzasadnia zastrzeżenia co do widocznego stanu towaru i opakowania. Kluczowe zdanie: zastrzeżenia nie wiążą nadawcy, jeżeli nie zgodził się on wyraźnie na nie w liście przewozowym. Nadawca ma też prawo żądać sprawdzenia wagi brutto lub inaczej wyrażonej ilości, a także zawartości sztuk; przewoźnik może żądać zwrotu kosztów sprawdzenia, a wynik wpisuje się do listu.
• I dopiero na tym tle art. 9 ust. 2 nabiera ciężaru: brak zastrzeżeń = domniemanie dobrego stanu. To nie jest formalność. To pole, którego pusta wartość jest oświadczeniem.
• Podpis odbiorcy przy wydaniu nie jest osobno wymieniony w art. 6 ust. 1 jako dane listu — jest funkcją, którą Konwencja realizuje przez konstrukcję trzech egzemplarzy i przez art. 13. Jego realna waga w Polsce bierze się z prawa podatkowego, o czym w sekcji o stawce 0%.

Czy CMR może być elektroniczny i od kiedy dokładnie obowiązuje to w Polsce?

• Tak, i data jest precyzyjna.

• Protokół dodatkowy do Konwencji CMR dotyczący elektronicznego listu przewozowego sporządzono w Genewie 20 lutego 2008 r. Zgodnie z jego art. 8 ust. 1 wszedł on w życie 5 czerwca 2011 r. Polska ścieżka wygląda tak:
• Ratyfikacja przez Prezydenta RP — Data: 23 kwietnia 2019 r. | Źródło: Oświadczenie rządowe, Dz.U. 2019 poz. 1488
• Złożenie dokumentu u depozytariusza (Sekretarz Generalny ONZ) — Data: 13 czerwca 2019 r. | Źródło: Wykaz stron ONZ, rozdz. XI-B-11-b
• Ogłoszenie tekstu protokołu — Data: Dz.U. 2019 poz. 1487 (ogłoszony 8 sierpnia 2019 r.) | Źródło: ELI/ISAP
• Wejście w życie w stosunku do RP — Data: 11 września 2019 r. | Źródło: art. 8 ust. 2 protokołu; oświadczenie rządowe Dz.U. 2019 poz. 1488; pole entryIntoForce w ELI
• Status aktu w bazie ELI — Data: „obowiązujący" | Źródło: ELI/ISAP

• Skutek prawny podaje art. 2 protokołu, w brzmieniu ogłoszonym w Dz.U.:
• > „list przewozowy, o którym mowa w Konwencji, jak również jakiekolwiek żądanie, deklaracja, polecenie, wniosek, zastrzeżenie lub inna komunikacja dotycząca wykonania umowy przewozu, do której Konwencja ma zastosowanie, mogą mieć formę komunikacji elektronicznej." (art. 2 ust. 1)
• > „Elektroniczny list przewozowy spełniający wymogi postanowień niniejszego Protokołu jest traktowany na równi z listem przewozowym, o którym mowa w Konwencji, i tym samym ma taką samą wartość dowodową i ten sam skutek co list przewozowy." (art. 2 ust. 2)

• Zwróć uwagę na warunek wpisany w środek zdania: „spełniający wymogi postanowień niniejszego Protokołu". Równoważność nie jest automatyczna — jest warunkowa. Warunki są cztery i wszystkie leżą po stronie stron umowy, nie po stronie państwa:
• Uwierzytelnienie (art. 3 protokołu) — Elektroniczny list uwierzytelnia się podpisem elektronicznym powiązanym w sposób wiarygodny z dokumentem: przypisanym wyłącznie podpisującemu, umożliwiającym jego identyfikację, pozostającym pod jego wyłączną kontrolą i pozwalającym wykryć późniejszą zmianę danych.
• Kompletność i integralność (art. 4 protokołu) — Elektroniczny list zawiera te same dane co list papierowy, a procedura ma zapewniać nienaruszalność zapisu od chwili jego wygenerowania w postaci ostatecznej oraz wykrywalność każdej późniejszej zmiany.
• Uzgodnione procedury (art. 5 protokołu) — Strony zainteresowane wykonaniem umowy przewozu uzgadniają procedury dotyczące co najmniej: sposobu wystawiania i dostarczania listu stronie uprawnionej; zachowania integralności; sposobu wykazania uprawnienia; sposobu potwierdzenia dostawy; procedur uzupełniania i zmiany listu; oraz procedur ewentualnego zastąpienia listu elektronicznego listem wystawionym w inny sposób.
• Dokumenty uzupełniające (art. 6 protokołu) — Mogą być przekazywane elektronicznie, jeżeli procedura zapewnia ich powiązanie z listem.

• Trzeci warunek jest tym, który najtrudniej naprawić po fakcie. Uzgodnienie procedur musi poprzedzać przewóz. Nie ma sposobu, żeby wytworzyć je przy drodze, i żadna kontrola drogowa go nie ujawni — o czym dalej.

Czy skan podpisanego CMR wysłany mailem to e-CMR?

• Nie. I nie jest to kwestia interpretacji, tylko brzmienia art. 2 ust. 2 protokołu i art. 3–5.
• Skan powstaje po podpisaniu papieru. Nie ma podpisu elektronicznego przypisanego podpisującemu, nie pozostaje pod jego wyłączną kontrolą, nie wykrywa późniejszej zmiany, a strony zwykle nie uzgadniały procedur wystawiania i uwierzytelniania w postaci elektronicznej. Skan jest kopią dokumentu papierowego — bywa użyteczny (np. jako element materiału dowodowego przy stawce 0% VAT, patrz niżej), ale nie jest elektronicznym listem przewozowym w rozumieniu protokołu i nie korzysta z równoważności z art. 2 ust. 2.
• Analogicznie: PDF wygenerowany z systemu i wysłany mailem sam w sobie też nie jest e-CMR. Staje się nim dopiero wtedy, gdy jest wystawiony i uwierzytelniony w procedurze, która spełnia art. 3–5 protokołu. Różnica nie leży w formacie pliku, tylko w tym, co da się o nim udowodnić rok później.

Czy elektroniczny list przewozowy ma inne pola niż papierowy?

• Czy elektroniczny list przewozowy ma inne pola niż papierowy? — Treść jest identyczna — i to jest zdanie z tekstu Protokołu, nie interpretacja: „Elektroniczny list przewozowy zawiera te same dane co list przewozowy, o którym mowa w Konwencji” (art. 4 ust. 1). Ale postać elektroniczna dokłada pozycje proceduralne, których papier nie zna, i to one — a nie dane o towarze — decydują, czy plik jest elektronicznym listem przewozowym, czy tylko plikiem.
• Zakres danych, które list ma zawierać — List papierowy: jedenaście danych z art. 6 ust. 1, siedem „w razie potrzeby” z ust. 2, dowolne dopiski z ust. 3 — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): dokładnie te same dane — art. 4 ust. 1 Protokołu dodatkowego mówi wprost: „zawiera te same dane co list przewozowy, o którym mowa w Konwencji”
• Opis uzgodnionych procedur wewnątrz samego listu — List papierowy: nie jest wymagany — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): wymagany — procedury z art. 5 ust. 1 Protokołu powinny zostać określone w samym elektronicznym liście przewozowym i powinny być łatwe do ustalenia (art. 5 ust. 2)
• Pokwitowanie odbioru i potwierdzenie dostępu — List papierowy: rolę pokwitowania pełni pierwszy egzemplarz wydany nadawcy (art. 5 ust. 1 Konwencji) — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): przewoźnik przekazuje nadawcy, na jego żądanie, pokwitowanie odbioru towaru, informacje konieczne do identyfikacji przesyłki oraz potwierdzenie dostępu do listu (art. 6 ust. 1 Protokołu)
• Uzupełnianie i zmiana wpisu — List papierowy: Konwencja nie reguluje procedury; skreślenie jest widoczne samo z siebie — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): dopuszczalne tylko w przypadkach dozwolonych przez Konwencję, a procedura musi umożliwiać wykrycie zmiany i zachowanie danych pierwotnych (art. 4 ust. 2 i 3 Protokołu)
• Uwierzytelnienie — List papierowy: podpisy nadawcy i przewoźnika; mogą być wydrukowane lub zastąpione stemplami, jeżeli pozwala na to prawo kraju wystawienia (art. 5 ust. 1 Konwencji) — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): wiarygodny podpis elektroniczny powiązany z listem albo inna metoda dozwolona przez prawo kraju wystawienia (art. 3 ust. 1 i 2 Protokołu)
• Dokumenty wręczane przewoźnikowi — List papierowy: nadawca dołącza je do listu albo stawia do dyspozycji przewoźnika (art. 11 ust. 1 Konwencji) — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): mogą zostać dostarczone w formie komunikacji elektronicznej, jeżeli dokument istnieje w tej formie i strony uzgodniły procedury (art. 6 ust. 2 Protokołu)
• Moc dowodowa — List papierowy: art. 9 Konwencji — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): ta sama — elektroniczny list spełniający wymogi Protokołu jest traktowany na równi z listem papierowym i ma tę samą wartość dowodową (art. 2 ust. 2 Protokołu)
• Od kiedy postać elektroniczna ma umocowanie wobec Polski — List papierowy: od zawsze — Elektroniczny list przewozowy (Protokół dodatkowy z 20 lutego 2008 r.): od 11 września 2019 r. — Dz.U. 2019 poz. 1487, oświadczenie rządowe Dz.U. 2019 poz. 1488
• Praktyczna konsekwencja dla wyboru dostawcy: pytanie „czy wasza platforma wystawia e-CMR” jest źle postawione. Pytanie brzmi: czy uzgodnione procedury z art. 5 ust. 1 są opisane w samym liście i łatwe do ustalenia, czy zmiana danych jest wykrywalna z zachowaniem wersji pierwotnej, i czy nadawca dostanie na żądanie pokwitowanie odbioru oraz potwierdzenie dostępu. Trzy pytania, trzy artykuły Protokołu.

Co trzeba mieć, a co tylko podać — rejestr postaci dowodu

• Co trzeba mieć, a co tylko podać — rejestr postaci dowodu — Rejestr postaci dowodu (proof-form register): dla każdego obowiązku ciążącego na polskim międzynarodowym przewozie drogowym wskazuje, jaką POSTAĆ musi przybrać dowód jego spełnienia — rzecz do okazania, liczba do podania, stan trwający, wpis po stronie państwa albo uzgodnienie sprzed przewozu — i z tej postaci wyprowadza, czy zawodzenie danego obowiązku w ogóle da się zobaczyć podczas kontroli drogowej, kto za nie płaci i ile.
• Poniższa tabela jest osią tej strony i nie występuje w tej formie nigdzie indziej. Nie porządkuje reżimów prawnych ani obowiązków — porządkuje postać, jaką musi przybrać dowód spełnienia obowiązku, bo od tego zależy, jak ten obowiązek może zawieść. Rzecz można zapomnieć. Liczbę można podyktować z pamięci albo przez telefon. Stan trwający (transmisja) psuje się w drodze i nie da się go „okazać". Wpis po stronie państwa organ czyta sam, bez pytania kierowcy. Uzgodnienie sprzed przewozu nie istnieje przy drodze w żadnej postaci — i właśnie dlatego kontrola drogowa nigdy go nie wykryje.
• Ostatnia kolumna jest tu najważniejsza. Ryzyka e-CMR, które kosztują najwięcej, są niewidoczne na drodze — ujawniają się dopiero w reklamacji, procesie albo kontroli podatkowej, czyli wtedy, gdy nic już nie da się uzupełnić.
• Trzy wnioski wychodzą z tej tabeli bez dopowiadania:
• 1. Przejście na postać elektroniczną zmienia problem tylko w wierszach oznaczonych jako „rzecz". Wiersze „liczba", „stan trwający" i „wpis po stronie państwa" wyglądają tak samo z papierem i bez papieru. 2. Najdroższe wiersze SENT nie mają nic wspólnego z listem przewozowym. 46% wartości brutto nie jest karą za dokument — jest karą za brak wpisu w rejestrze. 3. Wiersze z odpowiedzią „nie" w kolumnie widoczności to jedyne, które da się przespać przez lata. Firma może odbyć setki kontroli drogowych bez uwagi i dopiero w pierwszym sporze odkryć, że nigdy nie uzgodniła procedur z art. 5 protokołu.
• Zawarcie umowy przewozu — CMR art. 4 — Postać dowodu: brak postaci (fakt prawny) — U kogo jest przy kontroli: strony umowy — Co go zwalnia: żadna — Widoczne na drodze: nie — kontrola nie bada istnienia umowy — Skutek i kogo obciąża: brak, nieprawidłowość lub utrata listu nie wpływa na istnienie ani ważność umowy przewozu (CMR art. 4)
• Dane z art. 6 ust. 1 CMR w liście towarzyszącym przesyłce — CMR art. 5 ust. 1 — Postać dowodu: rzecz (zapis do okazania) — U kogo jest przy kontroli: kierowca — egzemplarz towarzyszący przesyłce — Co go zwalnia: okazać na żądanie (ustawa o transporcie drogowym art. 87 ust. 1 pkt 3) — Widoczne na drodze: tak — natychmiast, jako „brak dokumentu” — Skutek i kogo obciąża: przedsiębiorca: 500 zł za każdy dokument (zał. nr 3 do UTD, lp. 1.12); suma kar z jednej kontroli drogowej do 12 000 zł (art. 92a ust. 3)
• Oświadczenie o poddaniu przewozu Konwencji — CMR art. 6 ust. 1 lit. k — Postać dowodu: rzecz (klauzula w treści dokumentu) — U kogo jest przy kontroli: sam dokument — Co go zwalnia: żadna — klauzula jest albo jej nie ma — Widoczne na drodze: tylko przy czytaniu treści; kontrola drogowa zwykle sprawdza obecność dokumentu, nie tę klauzulę — Skutek i kogo obciąża: przewoźnik odpowiada za wszystkie koszty, straty i szkody poniesione przez osobę uprawnioną wskutek braku oświadczenia (CMR art. 7 ust. 3)
• Zastrzeżenia przewoźnika co do liczby sztuk i widocznego stanu towaru — CMR art. 8 ust. 2 — Postać dowodu: rzecz (wpis dokonywany w chwili przyjęcia towaru) — U kogo jest przy kontroli: przewoźnik / kierowca — Co go zwalnia: wpisać przy przyjęciu, wraz z uzasadnieniem; zastrzeżenia nie wiążą nadawcy bez jego wyraźnej zgody w liście — Widoczne na drodze: nie — kontrola nie ocenia, czy zastrzeżenie powinno było paść — Skutek i kogo obciąża: brak zastrzeżeń uruchamia domniemanie dobrego stanu i zgodności liczby sztuk (CMR art. 9 ust. 2) — działa na niekorzyść przewoźnika, ujawnia się w reklamacji lub procesie
• Uzgodnienie procedur postaci elektronicznej — Protokół dodatkowy art. 5 (wystawianie i dostarczanie, integralność, wykazanie uprawnienia, potwierdzenie dostawy, uzupełnianie i zmiana, zastąpienie listem wystawionym w inny sposób) — Postać dowodu: uzgodnienie sprzed przewozu — U kogo jest przy kontroli: nadawca, przewoźnik i odbiorca — nie kierowca — Co go zwalnia: żadna w drodze; uzgodnienie musi poprzedzać przewóz — Widoczne na drodze: nie — nie istnieje przy drodze w żadnej postaci — Skutek i kogo obciąża: bez uzgodnienia list nie „spełnia wymogów Protokołu”, więc nie działa równoważność z art. 2 ust. 2; skutek ujawnia się w sporze lub kontroli podatkowej
• Posiadanie numeru referencyjnego przez kierującego — SENT art. 10 ust. 3 — Postać dowodu: liczba — U kogo jest przy kontroli: kierujący — Co go zwalnia: podać numer na żądanie kontrolującego (SENT art. 13 ust. 5 pkt 2) — czynność mowy, nie okazania — Widoczne na drodze: tak — kontrolujący weryfikuje numer w rejestrze — Skutek i kogo obciąża: kierujący: grzywna od 5 000 do 7 500 zł (SENT art. 32 ust. 1); mandat nakłada funkcjonariusz SCS, Policji, SG albo inspektor ITD (art. 32 ust. 2)
• Zgłoszenie przewozu do rejestru — SENT art. 5 ust. 1 (start w kraju), art. 6 ust. 1 (przywóz), art. 7 ust. 1 (tranzyt przez RP) — Postać dowodu: wpis po stronie państwa — U kogo jest przy kontroli: rejestr zgłoszeń prowadzony przez Szefa KAS — Co go zwalnia: żadna czynność kierowcy — organ odczytuje dane samodzielnie (SENT art. 12) — Widoczne na drodze: tak — natychmiast i niezależnie od tego, co jest w kabinie — Skutek i kogo obciąża: podmiot wysyłający/odbierający: 46% wartości brutto towaru, nie mniej niż 20 000 zł (art. 21 ust. 1); przewoźnik przy braku własnego zgłoszenia: 20 000 zł (art. 22 ust. 1)
• Uzupełnienie zgłoszenia o numer dokumentu przewozowego towarzyszącego towarowi — SENT art. 5 ust. 4 pkt 1 lit. h oraz art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. i — Postać dowodu: liczba wpisana do rejestru przed ruszeniem — U kogo jest przy kontroli: przewoźnik (wpis dokonany przed rozpoczęciem przewozu) — Co go zwalnia: wpisać do zgłoszenia przed rozpoczęciem przewozu — Widoczne na drodze: tak — przez porównanie wpisu w rejestrze z dokumentem w kabinie — Skutek i kogo obciąża: przewoźnik: 10 000 zł za nieuzupełnienie danych z art. 5 ust. 4 lub art. 6 ust. 3 (SENT art. 22 ust. 2)
• Przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych przez całą trasę — SENT art. 10a ust. 1 i 2; obowiązki kierującego z art. 10b i 10c — Postać dowodu: stan trwający — U kogo jest przy kontroli: lokalizator w środku transportu albo zewnętrzny system lokalizacji przewoźnika — Co go zwalnia: utrzymywać transmisję; przy niesprawności trwającej dłużej niż godzinę kierujący zatrzymuje się na najbliższym parkingu (art. 10c ust. 1) — Widoczne na drodze: tak — brak danych widać w rejestrze, bez pytania kierowcy — Skutek i kogo obciąża: przewoźnik: 10 000 zł (art. 22 ust. 2a), z odstąpieniem, gdy przyczyną była niedostępność rejestru (ust. 2b); kierujący: 5 000–7 500 zł za naruszenie art. 10b lub 10c (art. 32 ust. 1)
• Zgodność treści listu przewozowego i zgłoszenia ze stanem faktycznym — Postać dowodu: rzecz zestawiana z oględzinami towaru — U kogo jest przy kontroli: dokument w kabinie i sam towar — Co go zwalnia: porównanie dokonywane przez kontrolującego (SENT art. 13 ust. 2 — weryfikacja dokumentów, oględziny towaru, pobranie próbki) — Widoczne na drodze: tak — Skutek i kogo obciąża: przedsiębiorca: 3 000 zł za dane niezgodne ze stanem faktycznym w liście przewozowym lub innych dokumentach związanych z ładunkiem (zał. nr 3 do UTD, lp. 1.10); w SENT tolerancja 10% (art. 23), a poza nią 46% różnicy wartości brutto, nie mniej niż 20 000 zł (art. 21 ust. 2)
• Dowód wywozu i dostarczenia towaru do nabywcy w innym państwie członkowskim — ustawa o VAT art. 42 ust. 1 pkt 2 i ust. 3; domniemanie z art. 45a rozporządzenia (UE) nr 282/2011 — Postać dowodu: rzecz powstająca po przewozie — U kogo jest przy kontroli: dostawca (podatnik) — nie kierowca; w kabinie nie istnieje — Co go zwalnia: zebrać komplet dowodów przed upływem terminu do złożenia deklaracji — Widoczne na drodze: nie — Skutek i kogo obciąża: podatnik: brak dowodów w terminie oznacza wykazanie dostawy ze stawką krajową (VAT art. 42 ust. 12); art. 45a ust. 3 lit. a wymienia „podpisany list przewozowy CMR” wśród dowodów uruchamiających domniemanie
• Zachowanie egzemplarza dokumentu przewozowego przez przewoźnika — rozporządzenie Rady nr 11 art. 6 ust. 2 — Postać dowodu: rzecz archiwalna — U kogo jest przy kontroli: przewoźnik — w siedzibie, nie w pojeździe — Co go zwalnia: przechowywać przez 2 lata od daty przewozu, w kolejności numerów — Widoczne na drodze: nie — sprawdzane wyłącznie podczas kontroli w przedsiębiorstwie — Skutek i kogo obciąża: przedsiębiorca: kary z załącznika nr 3 do UTD, przy limitach z art. 92a ust. 5 (od 15 000 zł do 40 000 zł zależnie od liczby zatrudnionych kierowców)

Czym SENT różni się od e-CMR i dlaczego nie wolno wrzucać ich do jednego worka?

• SENT to system monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, wprowadzony ustawą z 9 marca 2017 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1218). Nie jest to elektroniczna wersja listu przewozowego. To rejestr fiskalny prowadzony po stronie państwa, którego celem jest przeciwdziałanie uszczupleniom w VAT i akcyzie.

• Co obejmuje. Zgodnie z art. 3 ust. 2 systemowi podlega przewóz:
• towarów objętych pozycjami CN 2207 (nieoznaczonych znakami akcyzy), 2707, 2710, 2905, 2917, 3403, 3811, 3814 (zawierających alkohol etylowy), 3820 (zawierających alkohol etylowy), 3824 i 3826 — jeżeli masa brutto przesyłki przekracza 500 kg lub jej objętość przekracza 500 litrów;
• paliw opałowych — bez względu na ilość (art. 3 ust. 2 pkt 1a);
• alkoholu całkowicie skażonego — przy przesyłkach o objętości powyżej 500 litrów;
• suszu tytoniowego nieoznaczonego znakami akcyzy — bez względu na ilość;
• produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych objętych obowiązkiem z art. 37av ust. 1 Prawa farmaceutycznego;
• innych towarów wskazanych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 3 ust. 11.

• Przesyłka to, zgodnie z art. 3 ust. 3, określona ilość towarów tego samego rodzaju przewożonych od jednego nadawcy do jednego odbiorcy, do jednego miejsca dostarczenia, jednym środkiem transportu. Ustawa przewiduje też wyłączenia dla małych opakowań jednostkowych (art. 3 ust. 4–6) — m.in. CN 2710 w opakowaniach do 11 litrów, CN 3403 i 3811 do 16 litrów.
• Jak działa. Przy przewozie rozpoczynającym się w kraju podmiot wysyłający przed rozpoczęciem przewozu przesyła zgłoszenie do rejestru, uzyskuje numer referencyjny i przekazuje go przewoźnikowi (art. 5 ust. 1). Przewoźnik przed rozpoczęciem przewozu uzupełnia zgłoszenie o swoje dane, numery rejestracyjne, daty, numer dokumentu przewozowego i numer lokalizatora (art. 5 ust. 4). Przy przewozie tranzytowym przez terytorium RP zgłoszenie składa sam przewoźnik przed rozpoczęciem przewozu na terytorium kraju (art. 7 ust. 1). Numer referencyjny jest ważny 10 dni od nadania (art. 11 ust. 1). Przewoźnik ma obowiązek odmówić przyjęcia towaru do przewozu, jeżeli nie otrzymał numeru (art. 10 ust. 1), a kierujący — odmówić rozpoczęcia przewozu, jeżeli numeru nie otrzymał (art. 10 ust. 4). Przez całą trasę musi być zapewnione przekazywanie danych geolokalizacyjnych (art. 10a ust. 1); przy niesprawności lokalizatora trwającej dłużej niż godzinę kierujący zatrzymuje się na najbliższym parkingu (art. 10c ust. 1).
• Gdzie przebiega granica. W czasie kontroli kierujący jest obowiązany, na żądanie kontrolującego: okazać wymagane prawem dokumenty związane z przewozem towaru oraz podać numer referencyjny (art. 13 ust. 5 pkt 1 i 2). To dwie różne czynności wobec dwóch różnych obiektów. List przewozowy jest rzeczą, którą się okazuje. Numer referencyjny jest liczbą, którą się podaje — kontrolujący i tak zweryfikuje ją w rejestrze, do którego ma dostęp (art. 12). Kontrolę przeprowadzają funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej, a także — przy wykonywaniu swoich ustawowych zadań — Policja, Straż Graniczna i inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego (art. 13 ust. 3 i 4).
• I najostrzejszy dowód rozdzielności. Gdy Komisja Europejska publikowała listę krajowych przepisów objętych reżimem eFTI, Polska zgłosiła sześć aktów (o czym w sekcji o 2027 r.). Ustawy o SENT na tej liście nie ma. SENT pozostaje więc poza mechanizmem eFTI także po 9 lipca 2027 r. — dalej będzie działał na własnym rejestrze, własnym numerze i własnej geolokalizacji.

Czy inspektor ITD przyjmie list przewozowy pokazany na ekranie?

• Trzeba rozdzielić dwie rzeczy: co mówi przepis o obowiązku, a co o nośniku.
• Obowiązek jest w art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1490): wykonując przewóz drogowy rzeczy, kierowca jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli „dokumenty związane z przewożonym ładunkiem". Przepis wymienia dalej zezwolenia, świadectwa ATP, dokumenty przy przewozie zwierząt i odpadów, dokumenty kabotażowe i inne — ale nie określa nośnika. Nie pada w nim słowo „papierowy", nie pada „oryginał".
• Do tego dochodzi art. 87 ust. 6, przepis o dużym znaczeniu praktycznym: „Podczas kontroli drogowej kierowca może kontaktować się z siedzibą przedsiębiorcy, na rzecz którego wykonuje przewóz, jego zarządzającym transportem lub inną osobą lub podmiotem, aby przed zakończeniem kontroli drogowej przedstawić wszelkie dowody, których obecności nie stwierdzono w pojeździe". Zastrzeżenie w drugiej części zdania jest istotne — pozostaje to bez uszczerbku dla obowiązku posiadania w pojeździe dokumentów, o których mowa w ust. 1, 2 i 4 — ale sama możliwość dostarczenia dowodu w trakcie kontroli jest w ustawie wprost.
• Kontrolę dokumentów z art. 87 prowadzą, zgodnie z art. 89 ust. 1: funkcjonariusze Policji, inspektorzy ITD, funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej, funkcjonariusze Straży Granicznej, upoważnieni pracownicy zarządców dróg (z wyłączeniami), inspektorzy PIP w zakresie danych z tachografu i inne wskazane podmioty.
• Uczciwa odpowiedź na dziś brzmi więc: przepis nie zakazuje ekranu, ale też nie gwarantuje jego przyjęcia, a odpowiedzialność za wyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty ustawa nakłada na przedsiębiorcę (art. 87 ust. 3). Do momentu, w którym zacznie działać obowiązek z art. 5 ust. 1 rozporządzenia eFTI, decyzja o rezygnacji z wydruku jest decyzją o ryzyku, a nie o zgodności. Wysokość tego ryzyka daje się policzyć: 500 zł za każdy dokument (zał. nr 3 do UTD, lp. 1.12), przy sumie kar z jednej kontroli drogowej nieprzekraczającej 12 000 zł (art. 92a ust. 3).
• Po 9 lipca 2027 r. sytuacja zmienia się z mocy rozporządzenia unijnego, i to w sposób, który wprost dotyczy ekranu — art. 4 ust. 4 rozporządzenia 2020/1056: „Informacje w formacie nadającym się do odczytu przez człowieka żądane przez właściwe organy udostępnia się na miejscu, na ekranie urządzeń elektronicznych będących własnością zainteresowanego podmiotu gospodarczego."

Co dokładnie zmienia 9 lipca 2027 r. i skąd bierze się ta data?

• Data nie jest orientacyjna i nie jest wpisana wprost w żaden przepis. Wynika z prostego rachunku, który warto pokazać w całości, bo w obiegu funkcjonuje jako „termin, który komuś się wydaje".
• Krok 1. Art. 5 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1056 z 15 lipca 2020 r. w sprawie elektronicznych informacji dotyczących transportu towarowego: „Począwszy od 30 miesięcy po dniu wejścia w życie pierwszych aktów delegowanych i wykonawczych, o których mowa w art. 7 i 8, właściwe organy uznają informacje regulacyjne udostępnione drogą elektroniczną […]".

• Krok 2. Pierwsze takie akty to trzy rozporządzenia Komisji:
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/1942 — wspólne procedury i szczegółowe zasady dostępu organów do informacji eFTI oraz ich przetwarzania — Data przyjęcia: 5 lipca 2024 r. | Publikacja w Dz.U. UE: 20 grudnia 2024 r. | Wejście w życie: 9 stycznia 2025 r.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2024/2025 — zmiana części B załącznika I do rozporządzenia 2020/1056 — Data przyjęcia: 15 lipca 2024 r. | Publikacja w Dz.U. UE: 20 grudnia 2024 r. | Wejście w życie: 9 stycznia 2025 r.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2024/2024 — ustanowienie wspólnego zbioru danych eFTI i podzbiorów danych — Data przyjęcia: 26 lipca 2024 r. | Publikacja w Dz.U. UE: 20 grudnia 2024 r. | Wejście w życie: 9 stycznia 2025 r.

• Wszystkie trzy zawierają standardową klauzulę: wchodzą w życie dwudziestego dnia po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Publikacja 20 grudnia 2024 r. + 20 dni = 9 stycznia 2025 r.
• Krok 3. 9 stycznia 2025 r. + 30 miesięcy = 9 lipca 2027 r. Tę samą datę podaje komunikat Komisji Europejskiej (DG MOVE) opublikowany 9 stycznia 2025 r.: od 9 lipca 2027 r. rozporządzenie eFTI stosuje się w pełni, a organy państw członkowskich muszą przyjmować informacje udostępniane elektronicznie przez podmioty gospodarcze za pośrednictwem certyfikowanych platform eFTI.
• Trzy zastrzeżenia, których pominięcie zmienia sens tej daty:
• Po pierwsze — to obowiązek organu, nie przedsiębiorcy. Art. 5 ust. 1 adresowany jest do właściwych organów. Korzystanie z platform eFTI pozostaje dla przedsiębiorcy dobrowolne; nikt nie nakazuje przejść na elektronikę 9 lipca 2027 r.
• Po drugie — obowiązek dotyczy „informacji regulacyjnych", a nie dowolnego dokumentu. Art. 2 ust. 1 rozporządzenia 2020/1056 wylicza, jakich wymogów informacyjnych to dotyczy: wymogów z określonych aktów UE (m.in. art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 11, art. 8 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 o kabotażu, art. 16 lit. c i art. 18 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 o przemieszczaniu odpadów, przepisy ADR/RID/ADN), wymogów z aktów delegowanych i wykonawczych wymienionych w części A załącznika I, oraz wymogów przepisów krajowych wymienionych w części B załącznika I. Sama Konwencja CMR nie jest aktem Unii i jako taka w wykazie nie figuruje.

• Po trzecie — i to jest dla Polski rozstrzygające — część B załącznika I nie jest już pusta. Rozporządzenie delegowane 2024/2025 zastąpiło ją nowym tekstem, w którym wymieniono przepisy krajowe zgłoszone przez państwa członkowskie. Pod nagłówkiem „Polska" znajduje się sześć pozycji:
• 1a — Ustawa: o transporcie drogowym | Wskazany przepis: art. 4 pkt 22 lit. j | Do czego umożliwia kontrolę zgodności: art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego (krajowy list przewozowy)
• 1b — Ustawa: o transporcie drogowym | Wskazany przepis: art. 4 pkt 22 lit. x | Do czego umożliwia kontrolę zgodności: art. 6 ust. 1 Konwencji CMR
• 1c — Ustawa: o transporcie drogowym | Wskazany przepis: art. 87 ust. 1 pkt 3 | Do czego umożliwia kontrolę zgodności: dokumenty związane z przewożonym ładunkiem
• 1d — Ustawa: o transporcie drogowym | Wskazany przepis: art. 4 pkt 22 lit. e | Do czego umożliwia kontrolę zgodności: art. 8 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1072/2009
• 1e — Ustawa: o transporcie drogowym | Wskazany przepis: art. 4 pkt 22 lit. c | Do czego umożliwia kontrolę zgodności: art. 16 i art. 18 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006
• 2–6 — Ustawa: o transporcie kolejowym (art. 13 ust. 4); o żegludze śródlądowej (art. 9 ust. 2 pkt 7); o przewozie towarów niebezpiecznych (art. 11); o odpadach (art. 24a ust. 1); Prawo lotnicze (art. 21 ust. 2a) | Wskazany przepis: — | Do czego umożliwia kontrolę zgodności: pozostałe gałęzie

• Art. 4 pkt 22 lit. x ustawy o transporcie drogowym to „wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe w zakresie przewozu drogowego" — a więc również Konwencja CMR. Konsekwencja jest konkretna: od 9 lipca 2027 r. dane z art. 6 ust. 1 Konwencji CMR oraz dokumenty z art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym będą w Polsce objęte obowiązkiem uznawania w postaci elektronicznej — udostępniane przez certyfikowaną platformę eFTI, w formacie maszynowym, a na żądanie organu także w formacie czytelnym dla człowieka, na miejscu, na ekranie urządzenia należącego do przedsiębiorcy (art. 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia 2020/1056). Ustawy o SENT w tym wykazie nie ma.

Czy protokół e-CMR w ogóle wiąże ten przewóz? Reguła 90 dni i pułapka wykazu stron

• Konwencja CMR i jej protokół stosują się do przewozu, w którym miejsce przyjęcia towaru i miejsce dostawy leżą w dwóch różnych państwach. Protokół działa natomiast tylko wtedy, gdy państwa objęte przewozem są jego stronami. Sprawdzenie statusu jest więc czynnością wstępną, nie formalnością.
• Tu leży pułapka, którą łatwo przeoczyć, a która potrafi unieważnić cały wywód. Wykaz stron prowadzony przez depozytariusza (Sekretarz Generalny ONZ) podaje datę złożenia dokumentu przystąpienia lub ratyfikacji — a nie datę, od której państwo jest związane. Art. 8 ust. 2 protokołu wprowadza 90 dni karencji. Widać to na przykładzie Polski: złożenie 13 czerwca 2019 r., związanie 11 września 2019 r. — dokładnie 90 dni później.
• To znaczy, że dla przewozu wykonanego w oknie 90 dni po złożeniu dokumentu państwo figuruje w wykazie, ale jeszcze nie jest związane. Przy państwach, które przystąpiły niedawno, ta różnica jest realna.

• Stan wykazu (rozdz. XI-B-11-b) na sierpień 2026 r.: 42 strony i 8 sygnatariuszy. Poniżej daty złożenia dokumentu i wyliczone z nich daty związania dla państw najczęściej występujących na trasach z i do Polski:
• Niderlandy — Data w wykazie (złożenie): 7 stycznia 2009 | Związanie (+90 dni): 7 kwietnia 2009
• Szwajcaria — Data w wykazie (złożenie): 26 stycznia 2009 | Związanie (+90 dni): 26 kwietnia 2009
• Łotwa — Data w wykazie (złożenie): 3 lutego 2010 | Związanie (+90 dni): 4 maja 2010
• Bułgaria — Data w wykazie (złożenie): 15 września 2010 | Związanie (+90 dni): 14 grudnia 2010
• Litwa — Data w wykazie (złożenie): 7 marca 2011 | Związanie (+90 dni): 5 czerwca 2011
• Czechy — Data w wykazie (złożenie): 14 kwietnia 2011 | Związanie (+90 dni): 13 lipca 2011
• Hiszpania — Data w wykazie (złożenie): 11 maja 2011 | Związanie (+90 dni): 9 sierpnia 2011
• Słowacja — Data w wykazie (złożenie): 21 lutego 2014 | Związanie (+90 dni): 22 maja 2014
• Francja — Data w wykazie (złożenie): 5 października 2016 | Związanie (+90 dni): 3 stycznia 2017
• Estonia — Data w wykazie (złożenie): 2 listopada 2016 | Związanie (+90 dni): 31 stycznia 2017
• Słowenia — Data w wykazie (złożenie): 15 sierpnia 2017 | Związanie (+90 dni): 13 listopada 2017
• Luksemburg — Data w wykazie (złożenie): 26 grudnia 2017 | Związanie (+90 dni): 26 marca 2018
• Turcja — Data w wykazie (złożenie): 31 stycznia 2018 | Związanie (+90 dni): 1 maja 2018
• Rumunia — Data w wykazie (złożenie): 14 marca 2019 | Związanie (+90 dni): 12 czerwca 2019
• Polska — Data w wykazie (złożenie): 13 czerwca 2019 | Związanie (+90 dni): 11 września 2019
• Portugalia — Data w wykazie (złożenie): 26 września 2019 | Związanie (+90 dni): 25 grudnia 2019
• Wielka Brytania — Data w wykazie (złożenie): 20 grudnia 2019 | Związanie (+90 dni): 19 marca 2020
• Szwecja — Data w wykazie (złożenie): 9 marca 2020 | Związanie (+90 dni): 7 czerwca 2020
• Norwegia — Data w wykazie (złożenie): 11 czerwca 2020 | Związanie (+90 dni): 9 września 2020
• Ukraina — Data w wykazie (złożenie): 10 lipca 2020 | Związanie (+90 dni): 8 października 2020
• Niemcy — Data w wykazie (złożenie): 5 stycznia 2022 | Związanie (+90 dni): 5 kwietnia 2022
• Grecja — Data w wykazie (złożenie): 23 października 2023 | Związanie (+90 dni): 21 stycznia 2024
• Włochy — Data w wykazie (złożenie): 28 czerwca 2024 | Związanie (+90 dni): 26 września 2024
• Austria — Data w wykazie (złożenie): 6 sierpnia 2024 | Związanie (+90 dni): 4 listopada 2024
• Węgry — Data w wykazie (złożenie): 28 sierpnia 2024 | Związanie (+90 dni): 26 listopada 2024
• Armenia — Data w wykazie (złożenie): 8 października 2024 | Związanie (+90 dni): 6 stycznia 2025
• Albania — Data w wykazie (złożenie): 7 kwietnia 2026 | Związanie (+90 dni): 6 lipca 2026
• Macedonia Północna — Data w wykazie (złożenie): 27 kwietnia 2026 | Związanie (+90 dni): 26 lipca 2026
• Czarnogóra — Data w wykazie (złożenie): 6 lipca 2026 | Związanie (+90 dni): 4 października 2026
• Serbia — Data w wykazie (złożenie): 4 sierpnia 2026 | Związanie (+90 dni): 2 listopada 2026

• Do tego: Belgia figuruje jako sygnatariusz (27 maja 2008 r.) bez potwierdzonej w wykazie ratyfikacji, a Chorwacja, Irlandia, Malta i Cypr w ogóle nie występują w wykazie stron. To ma bezpośrednie znaczenie przy planowaniu trasy — przejazd przez Chorwację to odcinek poza protokołem, a Serbia i Czarnogóra, mimo złożonych w 2026 r. dokumentów, w chwili pisania jeszcze nie są związane.
• Dla korytarza Turcja → Polska trasą przez Bułgarię, Rumunię, Węgry i Słowację wszystkie państwa końcowe i tranzytowe są stronami protokołu, przy czym Węgry są związane dopiero od 26 listopada 2024 r. Trasa przez Serbię i Chorwację ma dziś dwie luki. Wykaz ONZ zmienia się kilka razy w roku — sprawdź go przed wdrożeniem, a nie po.

Kalkulator: czy na tym przewozie e-CMR ma umocowanie i co i tak musi jechać w kabinie

• Kalkulator rozstrzyga trzy niezależne pytania, których nie da się rozstrzygnąć jednym „tak" albo „nie": (1) czy protokół e-CMR wiąże ten konkretny przewóz w tej konkretnej dacie, (2) czy przewóz podlega SENT i co z tego wynika dla kierowcy, (3) czy obowiązek uznawania z art. 5 ust. 1 rozporządzenia eFTI już działa. Na końcu wylicza najwcześniejszy moment, w którym zapis może zostać usunięty.
• Wszystkie progi, terminy i daty użyte w rachunku są wypisane niżej razem z podstawą prawną. Współczynniki, których nie da się potwierdzić w źródle — na przykład wartość brutto towaru albo długość roku obrotowego — są pobierane od użytkownika, a nie zakładane.
• Pola wejściowe: data rozpoczęcia przewozu; kraj załadunku; kraj rozładunku; kraje tranzytu (wiele); czy przewóz odbywa się na lub przez terytorium RP; klasa towaru według SENT; masa brutto przesyłki (kg); objętość przesyłki (l); objętość opakowania jednostkowego (l); stan uzgodnienia procedur z art. 5 protokołu; data dostarczenia towaru; dzień kończący rok obrotowy.
• Wyniki: czy protokół wiąże przewóz; tabela dat związania dla wskazanych państw; luki na trasie; status obowiązku eFTI w dacie przewozu; czy przewóz podlega SENT i na jakiej podstawie; zestaw „co okazać / co podać / co ma trwać"; najwcześniejsza data usunięcia zapisu; maksymalna suma kar możliwych do nałożenia podczas jednej kontroli drogowej.
• Pełną specyfikację pól, kroków rachunku i podstaw prawnych zawiera opis kalkulatora dołączony do tej strony.

Ile kosztuje błąd w liście przewozowym i kogo obciąża?

• Kwoty pochodzą z trzech różnych ustaw i trafiają do trzech różnych adresatów. To rozproszenie jest samo w sobie informacją: nie ma jednej „kary za CMR".

• Ustawa o transporcie drogowym — kary na przedsiębiorcę (załącznik nr 3):
• Umieszczanie w liście przewozowym lub innych dokumentach związanych z przewożonym ładunkiem danych lub informacji niezgodnych ze stanem faktycznym (lp. 1.10) — Kwota: 3 000 zł
• Niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 — za każdy dokument (lp. 1.12) — Kwota: 500 zł
• Niepoddanie się lub uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli (lp. 1.6) — Kwota: 12 000 zł

• Ramy ogólne wyznacza art. 92a: kara od 50 zł do 12 000 zł za każde naruszenie (ust. 1); dla zarządzającego transportem i innych osób wykonujących czynności związane z przewozem — od 50 zł do 2 000 zł (ust. 2). Suma kar z jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć 12 000 zł (ust. 3), a suma kar z kontroli w przedsiębiorstwie — od 15 000 zł do 40 000 zł zależnie od liczby zatrudnionych kierowców (ust. 5).

• Ustawa o SENT — kary na podmiot wysyłający, odbierający i przewoźnika:
• Niedokonanie zgłoszenia przez podmiot wysyłający/odbierający — Kwota: 46% wartości brutto towaru, nie mniej niż 20 000 zł | Podstawa: art. 21 ust. 1
• Towar niezgodny co do rodzaju, ilości, masy lub objętości ze zgłoszeniem — Kwota: 46% różnicy wartości brutto, nie mniej niż 20 000 zł | Podstawa: art. 21 ust. 2
• Niedokonanie zgłoszenia przez przewoźnika — Kwota: 20 000 zł | Podstawa: art. 22 ust. 1
• Nieuzupełnienie zgłoszenia o dane z art. 5 ust. 4 lub art. 6 ust. 3 (w tym o numer dokumentu przewozowego) — Kwota: 10 000 zł | Podstawa: art. 22 ust. 2
• Niezapewnienie przekazywania danych geolokalizacyjnych — Kwota: 10 000 zł | Podstawa: art. 22 ust. 2a
• Zgłoszenie danych niezgodnych ze stanem faktycznym, innych niż dotyczące towaru — Kwota: 10 000 zł | Podstawa: art. 24 ust. 1
• Oczywisty błąd w danych innych niż dotyczące towaru (poza numerem rejestracyjnym), przy zapłaconej akcyzie i VAT — Kwota: 2 000 zł | Podstawa: art. 24 ust. 1a
• Niedostarczenie zgłoszonego towaru do miejsca dostarczenia, gdy nie ustalono nabywcy ani miejsca zakończenia przewozu — Kwota: 100 000 zł | Podstawa: art. 22a ust. 1

Ile kosztuje puste pole, a ile pole wypełnione nieprawdziwie?

• Odpowiedź odwraca intuicję i ma znaczenie praktyczne dla każdego, kto wypełnia listy hurtowo. W Polsce niewyposażenie kierowcy w dokument kosztuje 500 zł za każdy dokument, a umieszczenie w liście przewozowym lub innych dokumentach związanych z przewożonym ładunkiem danych niezgodnych ze stanem faktycznym — 3 000 zł. Nieprawda kosztuje sześć razy więcej niż pustka. Podstawy i pełną tabelę kar, razem z sufitami z art. 92a ustawy o transporcie drogowym, znajdziesz wyżej na tej stronie, w części o kosztach błędu w liście przewozowym.
• Wniosek jest niewygodny dla narzędzi, które wypełniają pola wartościami domyślnymi „żeby druk nie był pusty”: lepiej zostawić kratkę pustą niż wpisać w nią coś nieprawdziwego. Rejestr na tej stronie dlatego nie proponuje żadnych wartości — pokazuje tylko, co dany wpis znaczy i co się dzieje bez niego.
• Uwaga na dwa różne porządki. Kara administracyjna dotyczy kontroli drogowej i nie ma nic wspólnego ze skutkami cywilnymi z Konwencji: puste pole zastrzeżeń nie jest w Polsce karane grzywną, a mimo to uruchamia domniemanie z art. 9 ust. 2, które w sporze może kosztować wielokrotnie więcej niż 3 000 zł.

• Ustawa o SENT — grzywna na kierującego: rozpoczęcie przewozu bez numeru referencyjnego, niedopełnienie obowiązków dotyczących lokalizatora (art. 10b) albo niezatrzymanie się przy niesprawności trwającej dłużej niż godzinę (art. 10c ust. 1) — grzywna od 5 000 do 7 500 zł (art. 32 ust. 1). Mandat może nałożyć funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej, Policji, Straży Granicznej albo inspektor ITD (art. 32 ust. 2).
• Dwa bezpieczniki warto znać. Art. 23 ustawy o SENT: dane o ilości, masie lub objętości uważa się za prawidłowe, jeżeli rozbieżność wobec zgłoszenia nie przekracza 10%. Art. 22 ust. 2b i art. 24 ust. 2: odstępuje się od kary, jeżeli niedopełnienie obowiązku wynikało z niedostępności rejestru. Ponadto art. 21 ust. 3, art. 22 ust. 3 i art. 24 ust. 3 pozwalają organowi odstąpić od kary ze względu na ważny interes strony lub interes publiczny.

Jak długo trzeba przechowywać CMR i od kiedy liczyć?

• Jak długo trzeba przechowywać CMR i od kiedy liczyć? — Ani Konwencja CMR, ani protokół, ani Prawo przewozowe nie wyznaczają okresu przechowywania listu przewozowego. Okres bierze się z tego, po co dokument jest trzymany — i każdy z tych „po co" ma własny zegar, własne zdarzenie startowe i własną jednostkę czasu.
• Roszczenia z przewozu międzynarodowego — Ile: 1 rok; 3 lata w razie złego zamiaru lub niedbalstwa równoznacznego ze złym zamiarem | Od kiedy liczysz: częściowe zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie — od dnia wydania; całkowite zaginięcie — od 30. dnia po upływie umówionego terminu, a bez terminu — od 60. dnia od przyjęcia towaru; w pozostałych przypadkach — po upływie 3 miesięcy od zawarcia umowy | Podstawa: CMR art. 32 ust. 1
• Roszczenia z przewozu krajowego — Ile: 1 rok; 2 miesiące dla roszczeń z tytułu zwłoki, która nie spowodowała ubytku ani uszkodzenia | Od kiedy liczysz: zdarzenia wskazane w art. 77 ust. 3 (m.in. od dnia wydania przesyłki) | Podstawa: Prawo przewozowe art. 77 ust. 1–3
• Egzemplarz przewoźnika w przewozie wewnątrzunijnym — Ile: 2 lata, w kolejności numerów | Od kiedy liczysz: od daty przewozu | Podstawa: rozporządzenie nr 11 art. 6 ust. 2
• Dowód księgowy — Ile: 5 lat | Od kiedy liczysz: od początku roku następującego po roku obrotowym, którego zbiór dotyczy | Podstawa: ustawa o rachunkowości art. 74 ust. 2 pkt 8 i ust. 3
• Dokumentacja podatkowa — Ile: do upływu przedawnienia zobowiązania, tj. 5 lat | Od kiedy liczysz: od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku | Podstawa: Ordynacja podatkowa art. 86 § 1 w zw. z art. 70 § 1
• Dowody stawki 0% przy WDT — Ile: do upływu przedawnienia zobowiązania w VAT | Od kiedy liczysz: jak wyżej | Podstawa: VAT art. 42 ust. 1 pkt 2; Ordynacja art. 70 § 1
• Protokoły kontroli przekazane przez organy kontrolne — Ile: 1 rok | Od kiedy liczysz: od dnia otrzymania | Podstawa: ustawa o transporcie drogowym art. 87 ust. 5

• Wiążący jest zawsze najdłuższy z zegarów, które w danym przypadku biegną — w praktyce najczęściej pięcioletni zegar księgowo-podatkowy, przesunięty na początek roku następnego.
• Postać przechowywania reguluje osobny przepis, ważny dla decyzji o cyfryzacji. Art. 73 ust. 2 ustawy o rachunkowości dopuszcza przeniesienie treści dowodów księgowych na informatyczne nośniki danych pozwalające zachować ich zawartość „w trwałej i niezmienionej postaci", pod warunkiem posiadania urządzeń pozwalających odtworzyć dowody w postaci wydruku; taki wydruk jest dowodem równoważnym z dowodem księgowym, z którego treść przeniesiono. Wyłączone są m.in. dokumenty dotyczące przeniesienia praw majątkowych do nieruchomości, powierzenia odpowiedzialności za składniki aktywów oraz znaczące umowy i inne ważne dokumenty określone przez kierownika jednostki.
• Zwróć uwagę, jak inny to warunek niż warunek protokołu e-CMR. Rachunkowość wymaga odtwarzalności treści. Protokół wymaga wykrywalności zmiany i identyfikacji podpisującego (art. 3 i 4). Archiwum, które spełnia pierwszy warunek, nie musi spełniać drugiego — to dwa różne wymagania wobec tego samego pliku, o różnych horyzontach czasowych.

Czy brak podpisanego CMR psuje stawkę 0% VAT przy dostawie wewnątrzwspólnotowej?

• To pytanie zadaje się rzadziej niż „jak wypełnić CMR", ale kosztuje najwięcej.
• Warunkiem stawki 0% jest — obok wymogów podmiotowych — posiadanie przez podatnika, przed upływem terminu do złożenia deklaracji za dany okres, dowodów, że towary zostały wywiezione z terytorium kraju i dostarczone do nabywcy na terytorium innego państwa członkowskiego (art. 42 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 775).
• Katalog dowodów podstawowych podaje art. 42 ust. 3: dokumenty przewozowe otrzymane od przewoźnika (spedytora) odpowiedzialnego za wywóz towarów, z których jednoznacznie wynika, że towary zostały dostarczone do miejsca przeznaczenia w innym państwie członkowskim — gdy przewóz zlecono przewoźnikowi — oraz specyfikacja poszczególnych sztuk ładunku. Przy wywozie własnym środkiem transportu art. 42 ust. 4 wymaga dodatkowego dokumentu zawierającego m.in. dane stron, adres dostarczenia, określenie towarów i ich ilości, potwierdzenie przyjęcia towarów przez nabywcę oraz rodzaj i numer rejestracyjny środka transportu.
• Jeżeli te dokumenty nie potwierdzają dostarczenia jednoznacznie, art. 42 ust. 11 dopuszcza dowody uzupełniające: korespondencję handlową z nabywcą (w tym jego zamówienie), dokumenty dotyczące ubezpieczenia lub kosztów frachtu, dokument potwierdzający zapłatę za towar oraz dowód przyjęcia towaru przez nabywcę na terytorium innego państwa członkowskiego.
• Równolegle działa mechanizm unijny — domniemanie z art. 45a rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 282/2011. Jeżeli sprzedawca jest w posiadaniu co najmniej dwóch niebędących ze sobą w sprzeczności dowodów z katalogu ust. 3 lit. a — a katalog ten wymienia wprost „podpisany list przewozowy CMR", konosament, fakturę za towarowy przewóz lotniczy lub fakturę od przewoźnika — wydanych przez dwie różne, niezależne od siebie i od stron transakcji strony, przyjmuje się, że towary zostały wysłane lub przetransportowane. Organ podatkowy może to domniemanie obalić (art. 45a ust. 2).
• Konsekwencje dla e-CMR są dwie i obie warto rozpisać. Po pierwsze, art. 45a mówi o liście podpisanym — a równoważność podpisu elektronicznego z podpisem na papierze wynika z art. 2 ust. 2 protokołu, ale tylko wtedy, gdy list spełnia wymogi protokołu, w tym uzgodnione procedury z art. 5. Po drugie, domniemanie z art. 45a nie jest jedyną drogą: art. 42 ust. 11 ustawy o VAT pozwala wykazać dostawę innymi dokumentami. Brak podpisanego CMR nie przesądza więc automatycznie o utracie stawki, ale przesuwa ciężar dowodu na materiał zebrany później — a ten trzeba zdążyć zebrać przed terminem deklaracji (art. 42 ust. 12).

Co zrobić, gdy platforma e-CMR nie odpowiada albo padnie tablet?

• Protokół przewiduje ten scenariusz wprost. Wśród procedur, które strony muszą uzgodnić na podstawie art. 5, wymieniona jest procedura „ewentualnego zastąpienia elektronicznego listu przewozowego listem wystawionym w inny sposób". Tryb awaryjny nie jest więc dobrą praktyką — jest elementem zestawu procedur, bez którego elektroniczny list nie spełnia wymogów protokołu.

• Osobno swój tryb awaryjny ma SENT i jest on ostrzejszy, bo dotyczy ruchu pojazdu, a nie dokumentu:
• Niedostępność rejestru — ustawa przewiduje „dokument zastępujący zgłoszenie" wraz z potwierdzeniem jego przyjęcia; kierujący ma go posiadać na równi z numerem referencyjnym (art. 10 ust. 2 i 3, art. 13 ust. 5 pkt 2). Odstępuje się od kary, jeżeli niedopełnienie obowiązku wynikało z niedostępności rejestru (art. 22 ust. 2b, art. 24 ust. 2).
• Niesprawność lokalizatora dłuższa niż godzina — kierujący jest obowiązany niezwłocznie zatrzymać się na najbliższym parkingu lub w zatoce postojowej (art. 10c ust. 1); przy towarach niebezpiecznych ADR — w miejscu zapewniającym postój zgodnie z działami 8.4 i 8.5 ADR (ust. 2). Przewóz może być kontynuowany po przywróceniu sprawności, przeładunku na pojazd ze sprawnym lokalizatorem, wyposażeniu pojazdu w sprawny lokalizator albo po nałożeniu zamknięć urzędowych lub zarządzeniu konwoju (ust. 3).
• Upływ ważności numeru referencyjnego — po 10 dniach przewóz może być kontynuowany dopiero po przesłaniu nowego zgłoszenia i uzyskaniu nowego numeru (art. 11 ust. 2).

• Kontrola drogowa daje też jedno ogólne wyjście, wspomniane wyżej: art. 87 ust. 6 ustawy o transporcie drogowym pozwala kierowcy skontaktować się z siedzibą przedsiębiorcy, aby przed zakończeniem kontroli przedstawić dowody, których nie stwierdzono w pojeździe.

Jak wdrożyć e-CMR w polskiej firmie — w jakiej kolejności?

• Jak wdrożyć e-CMR w polskiej firmie — w jakiej kolejności? — Kolejność nie jest dowolna, bo jeden z kroków jest niemożliwy do wykonania wstecz.
• Sprawdź trasę, nie kraj — Ustal status protokołu dla państwa załadunku, państwa rozładunku i każdego państwa tranzytu w wykazie ONZ, a następnie dolicz 90 dni od daty złożenia dokumentu (art. 8 ust. 2 protokołu). Państwo świeżo wpisane do wykazu może jeszcze nie być związane.
• Uzgodnij procedury na piśmie, zanim ruszy pierwszy pojazd — Art. 5 protokołu wymaga uzgodnienia sześciu rzeczy: wystawiania i dostarczania listu, zachowania integralności, wykazania uprawnienia, potwierdzenia dostawy, uzupełniania i zmiany listu oraz zastąpienia listu elektronicznego listem wystawionym w inny sposób. To jedyny krok, którego nie da się naprawić po fakcie.
• Ustal metodę uwierzytelnienia — spełniającą art. 3 protokołu: przypisanie podpisu wyłącznie podpisującemu, możliwość identyfikacji, wyłączna kontrola, wykrywalność późniejszej zmiany.
• Sprawdź kompletność danych — wobec trzech list naraz: art. 6 ust. 1 CMR, art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego (dla odcinków krajowych) oraz art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 11. Zadbaj o pole na zastrzeżenia przewoźnika (CMR art. 8 ust. 2) — puste pole ma skutek prawny.
• Rozstrzygnij osobno SENT — Jeżeli towar mieści się w art. 3 ust. 2 ustawy o SENT, zaplanuj: kto składa zgłoszenie, kto uzupełnia numer dokumentu przewozowego, skąd bierze się numer lokalizatora i kto pilnuje 10-dniowej ważności numeru referencyjnego. Żadna platforma e-CMR nie zdejmuje tych obowiązków.
• Zaplanuj przechowywanie pod najdłuższy zegar — a nie pod ten, o którym pamiętasz. Sprawdź, czy archiwum spełnia jednocześnie warunek odtwarzalności (rachunkowość art. 73 ust. 2) i warunek wykrywalności zmiany (protokół art. 4).
• Zapytaj dostawcę o mapowanie na wspólny zbiór danych eFTI — (rozporządzenie delegowane 2024/2024) i o plan certyfikacji platformy. To przesądza o koszcie migracji przed 9 lipca 2027 r.
• Nie wycofuj wydruku, dopóki nie potwierdzisz wymagań kontrolnych — dla każdego państwa na trasie u właściwego organu — w Polsce Inspekcji Transportu Drogowego. Do 9 lipca 2027 r. przyjmowanie danych elektronicznych podczas kontroli drogowej zależy od przepisów i praktyki krajowej.

Czy Logistivo wystawia e-CMR?

• Nie — i warto powiedzieć to precyzyjnie, żeby nikt nie podjął decyzji na podstawie nieporozumienia.
• Co narzędzie Logistivo faktycznie robi. Bezpłatny generator listu przewozowego CMR przyjmuje od użytkownika dane: nazwę i adres nadawcy, nazwę i adres odbiorcy, dane przewozu (adres i data załadunku, adres i data rozładunku, numer rejestracyjny, sposób płatności), dane ładunku (rodzaj towaru, opakowanie, masa, kod towaru), dane podprzewoźnika oraz opcjonalnie logo firmy. Na tej podstawie generuje wypełniony dokument CMR w formacie PDF i wysyła go na podany adres e-mail. Interfejs narzędzia jest dostępny po turecku i po angielsku.
• Narzędzie na tej stronie to nie jest tamten generator. Rejestr wpisów u góry nie tworzy pliku, nie zbiera adresu e-mail i niczego nie wysyła — sprawdza kompletność treści listu wobec art. 6 Konwencji i działa w całości w przeglądarce. Generator PDF i rejestr kompletności odpowiadają na dwa różne pytania: „daj mi wypełniony druk” oraz „czego w tym liście brakuje i co z tego wyniknie”.

• Czego nie robi.
• Nie udostępnia pustego szablonu do pobrania — Narzędzie wypełnia dokument danymi; nie służy do wydrukowania czystego blankietu.
• Nie jest platformą e-CMR — Nie jest certyfikowaną platformą e-CMR ani certyfikowaną platformą eFTI w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2020/1056. Wygenerowany PDF jest dokumentem, a nie elektronicznym listem przewozowym w rozumieniu protokołu z 20 lutego 2008 r.
• Nie realizuje uwierzytelnienia z art. 3 protokołu — ani nie prowadzi uzgodnionych procedur z art. 5 protokołu. Nie zbiera podpisów elektronicznych stron.
• Nie obsługuje zgłoszeń SENT — Numer referencyjny, uzupełnienie zgłoszenia i dane geolokalizacyjne pozostają poza zakresem narzędzia.
• Nie zbiera numeru listu przewozowego ani zastrzeżeń przewoźnika — te pola trzeba uzupełnić samodzielnie, jeżeli są potrzebne (a numer jest potrzebny m.in. wtedy, gdy przewóz podlega SENT).

• Jeżeli szukasz certyfikowanej platformy e-CMR albo eFTI, tym narzędziem jej nie zastąpisz. Jeżeli szukasz sposobu, żeby przestać przepisywać te same dane do formularza — to właśnie ono robi.

Czego nie udało się potwierdzić

• Czego nie udało się potwierdzić — Uczciwość wymaga wyliczenia luk. Poniższe kwestie pozostały nierozstrzygnięte mimo sprawdzenia źródeł pierwotnych:
• Który polski organ zostanie „właściwym organem" w rozumieniu rozporządzenia 2020/1056 — i jaka ustawa krajowa wykona to rozporządzenie. Wyszukiwanie w bazie ELI Dziennika Ustaw po tytule nie zwraca aktu wdrażającego eFTI (stan: sierpień 2026 r.).
• Oficjalne stanowisko lub wytyczne Inspekcji Transportu Drogowego — w sprawie akceptowania listu przewozowego okazywanego na ekranie w okresie przed 9 lipca 2027 r. Nie udało się dotrzeć do publikacji GITD na ten temat; niniejszy tekst opiera się na brzmieniu art. 87 i 89 ustawy o transporcie drogowym.
• Lista certyfikowanych platform eFTI oraz jednostek certyfikujących — w Polsce — na dzień sporządzenia tekstu nie ustalono publicznego wykazu.
• Pełny, aktualny stan wykazu stron protokołu e-CMR na dzień czytania tej strony — Podane daty pochodzą z wykazu depozytariusza w stanie na sierpień 2026 r.; wykaz zmienia się kilka razy w roku.
• Praktyka organów podatkowych wobec elektronicznego listu przewozowego jako „podpisanego listu przewozowego CMR" — w rozumieniu art. 45a ust. 3 lit. a rozporządzenia 282/2011. Wywód opiera się na art. 2 ust. 2 protokołu, nie na interpretacjach.

Źródła

• Wszystkie fakty w tym tekście pochodzą ze źródeł pierwotnych: bazy ELI Kancelarii Sejmu RP (ISAP), Zbioru Traktatów ONZ, EUR-Lex oraz komunikatów Komisji Europejskiej. Pełne odnośniki znajdują się w wykazie źródeł dołączonym do strony.
• Stan prawny i stan wykazów: 18 sierpnia 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przed rezygnacją z dokumentu papierowego potwierdź wymagania kontrolne dla każdego państwa na trasie u właściwego organu.

Sprawdź kompletność listu przed wyjazdem

• Rejestr wyżej na tej stronie odpowiada na pytanie, które wpisy musi nieść akurat ten przewóz i co się stanie, jeżeli któregoś zabraknie. Jeżeli Twoje pytanie brzmi natomiast „czy Protokół e-CMR wiąże ten przewóz w tej dacie” albo „ile wynosi maksymalna suma kar z jednej kontroli drogowej”, odpowiada na nie kalkulator w dalszej części tej strony. Logistivo nie wystawia elektronicznego listu przewozowego i nie jest certyfikowaną platformą e-CMR — to jest napisane na tej stronie osobno i nie zmienia się od tego, że dołożyliśmy narzędzie.

Kalkulator: czy na tym przewozie e-CMR ma umocowanie i co i tak musi jechać w kabinie

• Kalkulator: czy na tym przewozie e-CMR ma umocowanie i co i tak musi jechać w kabinie — Kalkulator rozstrzyga trzy niezależne pytania, których nie da się zamknąć jednym „tak” albo „nie”: (1) czy Protokół dodatkowy wiąże ten konkretny przewóz w tej konkretnej dacie — z uwzględnieniem 90-dniowej karencji z art. 8 ust. 2 protokołu, przez którą państwo może już figurować w wykazie ONZ, a jeszcze nie być związane; (2) czy przewóz podlega SENT i co z tego wynika dla kierowcy; (3) czy obowiązek uznawania z art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2020/1056 już działa w dacie przewozu. Na końcu wylicza najwcześniejszą datę, w której zapis może zostać usunięty, oraz maksymalną sumę kar możliwych do nałożenia podczas jednej kontroli drogowej. Kalkulator nie ocenia, czy Twoja platforma spełnia art. 3–5 protokołu — tego nie da się policzyć z dat.
• 90 dni — Art. 8 ust. 2 Protokołu dodatkowego do Konwencji CMR (Dz.U. 2019 poz. 1487) — protokół wchodzi w życie wobec państwa dziewięćdziesiątego dnia po złożeniu dokumentu. Weryfikacja na przykładzie Polski: złożenie 13 czerwca 2019 r. → wejście w życie 11 września 2019 r. (oświadczenie rządowe Dz.U. 2019 poz. 1488).
• 5 czerwca 2011 r. — Art. 8 ust. 1 Protokołu dodatkowego — data wejścia w życie protokołu na poziomie międzynarodowym (oświadczenie rządowe Dz.U. 2019 poz. 1488).
• 11 września 2019 r. — Data wejścia w życie protokołu w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej — oświadczenie rządowe z 26 czerwca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1488); pole entryIntoForce w bazie ELI dla Dz.U. 2019 poz. 1487.
• 42 strony i 8 sygnatariuszy protokołu — Wykaz stron prowadzony przez depozytariusza (Sekretarz Generalny ONZ), rozdz. XI-B-11-b Zbioru Traktatów ONZ, stan na sierpień 2026 r. Chorwacja, Irlandia, Malta i Cypr nie występują w wykazie; Belgia figuruje jako sygnatariusz (27 maja 2008 r.) bez potwierdzonej ratyfikacji.
• Daty złożenia dokumentów (wybrane): Turcja 31.01.2018; Polska 13.06.2019; Rumunia 14.03.2019; Bułgaria 15.09.2010; Słowacja 21.02.2014; Węgry 28.08.2024; Włochy 28.06.2024; Austria 06.08.2024; Niemcy 05.01.2022; Czechy 14.04.2011; Grecja 23.10.2023; Serbia 04.08.2026; Czarnogóra 06.07.2026; Macedonia Północna 27.04.2026; Albania 07.04.2026 — Zbiór Traktatów ONZ, wykaz stron rozdz. XI-B-11-b (stan 08.2026). Datę związania kalkulator wylicza jako datę złożenia + 90 dni.
• 20 grudnia 2024 r. — Data publikacji w Dzienniku Urzędowym UE rozporządzenia wykonawczego (UE) 2024/1942 oraz rozporządzeń delegowanych (UE) 2024/2024 i (UE) 2024/2025 (EUR-Lex).
• 20 dni — Klauzula wejścia w życie w art. 2 rozporządzenia delegowanego (UE) 2024/2025 i odpowiadające jej klauzule w rozporządzeniach 2024/1942 i 2024/2024: „wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej”.
• 9 stycznia 2025 r. — 20 grudnia 2024 r. + 20 dni. Datę potwierdza komunikat Komisji Europejskiej (DG MOVE) z 9 stycznia 2025 r.: pierwsze akty wykonawcze i delegowane eFTI weszły w życie tego dnia.
• 30 miesięcy — Art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2020/1056: „Począwszy od 30 miesięcy po dniu wejścia w życie pierwszych aktów delegowanych i wykonawczych, o których mowa w art. 7 i 8, właściwe organy uznają informacje regulacyjne udostępnione drogą elektroniczną”.
• 9 lipca 2027 r. — 9 stycznia 2025 r. + 30 miesięcy. Datę potwierdza komunikat Komisji Europejskiej (DG MOVE) z 9 stycznia 2025 r.: od 9 lipca 2027 r. rozporządzenie eFTI stosuje się w pełni, a organy państw członkowskich muszą przyjmować informacje udostępniane elektronicznie przez certyfikowane platformy eFTI.
• Zakres obowiązku eFTI w Polsce: art. 6 ust. 1 Konwencji CMR (przez art. 4 pkt 22 lit. x ustawy o transporcie drogowym), art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego (przez art. 4 pkt 22 lit. j), art. 8 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 (lit. e), art. 16 i art. 18 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (lit. c) — Część B załącznika I do rozporządzenia (UE) 2020/1056 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2024/2025, sekcja „Polska”. Ustawa o SENT nie została zgłoszona do tego wykazu.
• 500 kg lub 500 litrów — Art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania (Dz.U. 2024 poz. 1218) — próg dla towarów objętych pozycjami CN 2207 nieoznaczonych znakami akcyzy, 2707, 2710, 2905, 2917, 3403, 3811, 3814 z alkoholem etylowym, 3820 z alkoholem etylowym, 3824 i 3826.
• bez względu na ilość — Art. 3 ust. 2 pkt 1a ustawy o SENT (paliwa opałowe) oraz art. 3 ust. 2 pkt 3 (susz tytoniowy nieoznaczony znakami akcyzy).
• 500 litrów — Art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o SENT — alkohol całkowicie skażony, przesyłki o objętości powyżej 500 litrów.
• Wyłączenia opakowaniowe: 5 l (CN 2207 nieoznaczone znakami akcyzy; alkohol całkowicie skażony), 11 l (CN 2707, 2710 z wyłączeniem paliw opałowych, 2905, 3814 z alkoholem etylowym), 16 l (CN 3403, 3811, 3820 z alkoholem etylowym) — Art. 3 ust. 4 pkt 2 i art. 3 ust. 5 ustawy o SENT.
• 10 dni — Art. 11 ust. 1 ustawy o SENT — okres ważności numeru referencyjnego liczony od dnia jego nadania; po jego upływie przewóz może być kontynuowany dopiero po nowym zgłoszeniu (ust. 2).
• 1 godzina — Art. 10c ust. 1 ustawy o SENT — przy niesprawności lokalizatora albo zewnętrznego systemu lokalizacji trwającej dłużej niż godzinę kierujący jest obowiązany niezwłocznie zatrzymać się na najbliższym parkingu lub w zatoce postojowej.
• 10% — Art. 23 ustawy o SENT — dane o ilości, masie lub objętości uważa się za prawidłowe, jeżeli rozbieżność wobec zgłoszenia nie przekracza 10%.
• 46% wartości brutto towaru, nie mniej niż 20 000 zł — Art. 21 ust. 1 ustawy o SENT (niewykonanie obowiązku zgłoszenia przez podmiot wysyłający albo odbierający) oraz art. 21 ust. 2 (46% różnicy wartości brutto przy niezgodności towaru). Podstawą przy niemożności ustalenia wartości jest średnia wartość rynkowa towaru na rynku krajowym — art. 25.
• 20 000 zł / 10 000 zł / 2 000 zł / 100 000 zł — Ustawa o SENT: art. 22 ust. 1 (niedokonanie zgłoszenia przez przewoźnika — 20 000 zł); art. 22 ust. 2 i 2a oraz art. 24 ust. 1 (10 000 zł); art. 24 ust. 1a (oczywisty błąd — 2 000 zł); art. 22a ust. 1 (niedostarczenie zgłoszonego towaru — 100 000 zł).
• od 5 000 do 7 500 zł — Art. 32 ust. 1 ustawy o SENT — grzywna dla kierującego za rozpoczęcie przewozu bez numeru referencyjnego albo za niedopełnienie obowiązków z art. 10b lub art. 10c ust. 1; mandat może nałożyć funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej, Policji, Straży Granicznej albo inspektor ITD (art. 32 ust. 2).
• 500 zł za każdy dokument — Załącznik nr 3 do ustawy o transporcie drogowym (Dz.U. 2025 poz. 1490), lp. 1.12 — niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 ustawy.
• 3 000 zł — Załącznik nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, lp. 1.10 — umieszczanie w liście przewozowym lub innych dokumentach związanych z przewożonym ładunkiem danych lub informacji niezgodnych ze stanem faktycznym.
• 12 000 zł (limit na jedną kontrolę drogową) i 3 000 zł (limit dla osoby) — Art. 92a ust. 3 ustawy o transporcie drogowym — suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej; art. 92a ust. 4 — limit dla zarządzającego transportem i innych osób wykonujących czynności związane z przewozem.
• od 15 000 zł do 40 000 zł (limity przy kontroli w przedsiębiorstwie) — Art. 92a ust. 5 ustawy o transporcie drogowym — progi zależne od średniej liczby zatrudnionych kierowców w okresie 6 miesięcy przed rozpoczęciem kontroli (do 10; powyżej 10 do 50; powyżej 50 do 250; powyżej 250; podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem).
• 5 lat od początku roku następującego po roku obrotowym — Art. 74 ust. 2 pkt 8 ustawy o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522) — pozostałe dowody księgowe i sprawozdania; art. 74 ust. 3 — sposób liczenia okresu.
• 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku — Art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej (Dz.U. 2026 poz. 622) w związku z art. 86 § 1 — podatnicy przechowują księgi i dokumenty do upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
• 2 lata od daty przewozu — Art. 6 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 11 — egzemplarz dokumentu przewozowego zatrzymany przez przewoźnika przechowuje się przez dwa lata, w kolejności numerów.
• 1 rok, a przy złym zamiarze 3 lata — Art. 32 ust. 1 Konwencji CMR — przedawnienie roszczeń; bieg rozpoczyna się przy częściowym zaginięciu, uszkodzeniu lub opóźnieniu od dnia wydania, przy całkowitym zaginięciu od trzydziestego dnia po upływie umówionego terminu (a bez terminu — od sześćdziesiątego dnia od przyjęcia towaru), a w pozostałych przypadkach po upływie trzech miesięcy od zawarcia umowy.
• 1 rok, a dla roszczeń z tytułu zwłoki bez ubytku i uszkodzenia 2 miesiące — Art. 77 ust. 1 i 2 ustawy — Prawo przewozowe (Dz.U. 2024 poz. 1262); początek biegu określa art. 77 ust. 3.
• Data rozpoczęcia przewozu · Kraj załadunku (miejsce przyjęcia towaru) · Kraj rozładunku (miejsce przewidziane dla wydania) · Kraje tranzytu na trasie · Czy przewóz odbywa się na lub przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej? · Klasa towaru według ustawy o SENT · Masa brutto przesyłki (kg) · Objętość przesyłki (litry) · Objętość opakowania jednostkowego (litry) · Stan uzgodnienia procedur z art. 5 Protokołu dodatkowego · Data dostarczenia towaru (wydania przesyłki) · Dzień kończący rok obrotowy · Rok kalendarzowy, w którym upływa termin płatności podatku związanego z przewozem
• Czy Protokół dodatkowy wiąże ten przewóz (TAK / NIE + zdanie uzasadnienia wskazujące państwo, które warunek łamie) · Daty związania protokołem dla wskazanych państw (tabela: państwo | data złożenia dokumentu (wykaz ONZ) | data złożenia + 90 dni | czy związane w dacie przewozu) · Luki na trasie (lista państw tranzytu, które w dacie przewozu nie są związane protokołem, z podaniem przyczyny (brak w wykazie / w okresie 90 dni)) · Status obowiązku z art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2020/1056 (AKTYWNY / NIEAKTYWNY + liczba dni pozostałych do 9 lipca 2027 r. + zakres: informacje regulacyjne z art. 2 ust. 1, w Polsce m.in. art. 6 ust. 1 Konwencji CMR i art. 87 ust. 1 pkt 3 UTD (część B załącznika I, zmieniona rozporządzeniem 2024/2025)) · Czy przewóz podlega SENT (TAK / NIE / NIE DOTYCZY (przewóz poza terytorium RP) + wskazanie przepisu i progu, który przesądził) · Zestaw dla kabiny w dacie przewozu (trzy listy: CO OKAZAĆ (rzeczy) | CO PODAĆ (liczby) | CO MA TRWAĆ (stany), każda pozycja z podstawą prawną) · Najwcześniejsza data usunięcia zapisu (data + wskazanie zegara, który ją wyznaczył (rachunkowość / podatki / rozporządzenie nr 11 / przedawnienie CMR)) · Maksymalna suma kar podczas jednej kontroli drogowej (kwota + rozbicie na adresatów: przedsiębiorca, kierujący, zarządzający transportem)
• Kalkulator operuje wyłącznie na datach, progach ilościowych i kwotach wypisanych w polu „rules”, z podaniem podstawy prawnej dla każdej wartości. Nie ocenia, czy konkretna platforma albo procedura spełnia wymogi art. 3–5 Protokołu dodatkowego — tego nie da się wyprowadzić z danych wejściowych. Wykaz stron protokołu zmienia się kilka razy w roku; przed decyzją zweryfikuj status każdego państwa na trasie bezpośrednio w Zbiorze Traktatów ONZ. Lista pozycji CN objętych SENT może być rozszerzana rozporządzeniem wydanym na podstawie art. 3 ust. 11 ustawy o SENT. Wynik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej; przed rezygnacją z dokumentu papierowego potwierdź wymagania kontrolne dla każdego państwa na trasie u właściwego organu — w Polsce Inspekcji Transportu Drogowego.

Źródło

• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Protokół dodatkowy do Konwencji CMR dotyczący elektronicznego listu przewozowego, Genewa 20 lutego 2008 r. (Dz.U. 2019 poz. 1487) — entryIntoForce 2019-09-11, status: obowiązujący; art. 2 ust. 1 i 2, art. 3–6, art. 8 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2019/1487
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Oświadczenie rządowe z 26 czerwca 2019 r. w sprawie mocy obowiązującej Protokołu dodatkowego (Dz.U. 2019 poz. 1488) — ratyfikacja 23.04.2019, art. 8 ust. 1: wejście w życie 5.06.2011, art. 8 ust. 2: wobec RP 11.09.2019 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2019/1488
• United Nations Treaty Collection — Additional Protocol to the CMR concerning the Electronic Consignment Note — wykaz stron: 42 strony, 8 sygnatariuszy; daty złożenia dokumentów dla wszystkich państw (stan 08.2026) — https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XI-B-11-b&chapter=11&clang=_en
• United Nations Treaty Series — Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road (CMR), Genewa 19 maja 1956 — autentyczny tekst UNTS vol. 399, nr I-5742; art. 4, 5, 6, 7, 8, 9, 32 — https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20399/volume-399-I-5742-English.pdf
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238 — status: obowiązujący; sprostowanie przekładu: Dz.U. 1995 nr 69 poz. 352 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1962/238
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Ustawa z 15 listopada 1984 r. — Prawo przewozowe, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1262; art. 1 ust. 3, art. 38 ust. 1–3, art. 47 ust. 2–3, art. 53, art. 77 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1262
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Ustawa z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (SENT), tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1218; art. 3, 5, 6, 7, 10, 10a–10c, 11, 12, 13, 21–25, 32 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1218
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1490; art. 4 pkt 22, art. 87, art. 89, art. 92a, załącznik nr 3 (lp. 1.6, 1.10, 1.12) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1490
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 522; art. 73 ust. 2 (informatyczne nośniki danych), art. 74 ust. 2 pkt 8 i ust. 3 (5 lat) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/522
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 622; art. 70 § 1 (5 lat), art. 86 § 1 (przechowywanie ksiąg i dokumentów) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/622
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 775; art. 42 ust. 1, 3, 4, 11, 12 (dowody stawki 0% przy WDT) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/775
• Kancelaria Sejmu RP — API ELI / ISAP — Wyszukiwanie ELI po tytule „list przewozowy" — 17 wyników, żaden nie ustanawia wzoru drogowego listu przewozowego (weryfikacja negatywna, stan 08.2026) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/search?title=list+przewozowy
• EUR-Lex, Urząd Publikacji UE — Rozporządzenie (UE) 2020/1056 z 15 lipca 2020 r. w sprawie elektronicznych informacji dotyczących transportu towarowego (eFTI); art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 2–4, art. 5 ust. 1 (30 miesięcy), art. 7, 8, 18, załącznik I — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32020R1056
• EUR-Lex, Urząd Publikacji UE — Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/1942 z 5 lipca 2024 r. — wspólne procedury i szczegółowe zasady dostępu do informacji eFTI; publikacja Dz.U. UE 20.12.2024, wejście w życie 9.01.2025 — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32024R1942
• EUR-Lex, Urząd Publikacji UE — Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2024/2024 z 26 lipca 2024 r. — wspólny zbiór danych eFTI i podzbiory danych; publikacja Dz.U. UE 20.12.2024 — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32024R2024
• EUR-Lex, Urząd Publikacji UE — Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2024/2025 z 15 lipca 2024 r. — zastąpienie części B załącznika I do rozporządzenia 2020/1056; sekcja „Polska": art. 4 pkt 22 lit. j, x, e, c oraz art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32024R2025
• Komisja Europejska — DG MOVE — Towards Paperless Freight Transport: EU takes a step forward with eFTI Regulation implementation — pierwsze akty weszły w życie 9 stycznia 2025 r.; pełne stosowanie od 9 lipca 2027 r. — https://transport.ec.europa.eu/news-events/news/towards-paperless-freight-transport-eu-takes-step-forward-efti-regulation-implementation-2025-01-09_en
• EUR-Lex, Urząd Publikacji UE — Rozporządzenie Rady nr 11 dotyczące zniesienia dyskryminacji w stawkach i warunkach transportu; art. 6 ust. 1–4 — dane dokumentu przewozowego, dwa egzemplarze, przechowywanie przez przewoźnika przez 2 lata — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:31960R0011
• EUR-Lex, Urząd Publikacji UE — Rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 282/2011, art. 45a — domniemanie wysyłki przy WDT; ust. 3 lit. a wymienia „podpisany list przewozowy CMR" — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:02011R0282-20200101
• United Nations Treaty Series — Protocol to the Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road (CMR), Genewa 5 lipca 1978 r. — tekst autentyczny angielski, UNTS vol. 1208, nr I-19487; art. 2 zastępuje art. 23 ust. 3 Konwencji kwotą 8,33 jednostki rozrachunkowej i dodaje ust. 7–9 definiujące SDR — https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%201208/volume-1208-I-19487-English.pdf
• Kancelaria Sejmu RP, baza ELI — Protokół do Konwencji CMR sporządzony w Genewie 5 lipca 1978 r., Dz.U. 2011 nr 72 poz. 382 — wejście w życie wobec RP 21 lutego 2011 r., status obowiązujący — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2011/382
• Kancelaria Sejmu RP, baza ELI — Oświadczenie rządowe z 1 lutego 2011 r. w sprawie mocy obowiązującej Protokołu z 1978 r., Dz.U. 2011 nr 72 poz. 383 — ratyfikacja 27 października 2010 r., wejście w życie na poziomie międzynarodowym 28 grudnia 1980 r. — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2011/383/text.pdf
• EUR-Lex — Rozporządzenie Rady nr 11 dotyczące zniesienia dyskryminacji w stawkach i warunkach transportu — wersja polska; odczytane art. 1, 2, 3, 6 ust. 1–4, art. 8 lit. a–c oraz art. 9 — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:31960R0011
• IRU — Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego — How to fill in the CMR consignment note (IRU model 2007) — oficjalne wytyczne wydawcy wzoru: cztery kolorowe kopie, opis kratek 1–24, numer listu w dwóch miejscach, dopisywanie danych nieznanych w chwili wystawienia, część niekontraktowa — https://www.iru.org/sites/default/files/2017-01/how-to-fill-cmr-model-iru-2007-en.pdf
• IRU — Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego — CMR — Frequently Asked Questions — wykładnia branżowa: ważność listu z niewypełnionymi kratkami, brak wymogu formy i własne wzory niektórych państw (Belgia), zastrzeżenia na wszystkich egzemplarzach i kontrasygnata nadawcy, 8,33 SDR według kraju przyjęcia towaru — https://www.iru.org/system/files/CMR%20%E2%80%93%20Frequently%20Asked%20Questions.pdf
• UNECE / UN/CEFACT — Executive Guide on the Electronic Consignment Note, ECE/TRADE/C/CEFACT/2018/14 — wzór CMR opracowany przez IRU z Międzynarodową Izbą Handlową w 1976 r. zgodnie z kluczem układu dokumentów ONZ, zaktualizowany w 2007 r. — https://unttc.org/sites/unttc/files/2021-01/ECE_TRADE_C_CEFACT_2018_14E.pdf

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie znajdę urzędowy wzór listu przewozowego CMR?

Nigdzie — bo taki wzór nie istnieje w polskim prawie. Wyszukiwanie w bazie ELI Dziennika Ustaw aktów z frazą „list przewozowy" w tytule zwraca 17 pozycji i żadna z nich nie ustanawia formularza drogowego listu przewozowego (stan: sierpień 2026 r.); Konwencja CMR również nie ma załącznika z formularzem. Znany druk z polami 1–24 to układ branżowy, a nie urzędowy blankiet. Wiążąca jest treść: dane z art. 6 ust. 1 Konwencji CMR, a dla przewozu krajowego dane z art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego. Art. 47 ust. 3 Prawa przewozowego wprost dopuszcza, by listem przewozowym był „przekaz elektroniczny, wydruk komputerowy lub inny dokument" zawierający te dane.

Jak wypełnić CMR — które pola są obowiązkowe?

Art. 6 ust. 1 Konwencji CMR wymienia jedenaście pozycji obowiązkowych: data i miejsce wystawienia listu; nazwa i adres nadawcy; nazwa i adres przewoźnika; miejsce i data przyjęcia towaru oraz miejsce przewidziane dla wydania; nazwa i adres odbiorcy; określenie rodzaju towaru i sposobu opakowania (a dla towarów niebezpiecznych ich ogólnie uznane określenie); liczba sztuk, cechy i numery; waga brutto lub inaczej wyrażona ilość; koszty związane z przewozem; instrukcje dla formalności celnych; oraz oświadczenie, że przewóz podlega przepisom Konwencji bez względu na przeciwną klauzulę. Art. 6 ust. 2 dodaje dane wpisywane „w razie potrzeby", a art. 6 ust. 3 pozwala stronom wpisać dowolne inne wskazówki.

Skąd bierze się numer CMR?

Konwencja CMR nie wymaga numeru listu przewozowego — nie ma go na liście z art. 6 ust. 1. Nie wymaga go też art. 38 ust. 2 Prawa przewozowego. Obowiązek podania numeru powstaje gdzie indziej: art. 5 ust. 4 pkt 1 lit. h i art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. i ustawy o SENT każą przewoźnikowi uzupełnić zgłoszenie w rejestrze o „numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi", a art. 6 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 11 nakazuje numerować dokumenty przewozowe i archiwizować je w kolejności numerów. Numer nadaje wystawca dokumentu — nie istnieje polski rejestr numerów CMR ani urzędowa pula numeracji.

Czy e-CMR jest w Polsce legalny i od kiedy?

Tak. Protokół dodatkowy do Konwencji CMR dotyczący elektronicznego listu przewozowego został ratyfikowany przez Prezydenta RP 23 kwietnia 2019 r., dokument złożono u depozytariusza 13 czerwca 2019 r., a zgodnie z art. 8 ust. 2 protokołu wszedł on w życie wobec Polski 11 września 2019 r. Tekst ogłoszono w Dz.U. 2019 poz. 1487 (status w bazie ELI: „obowiązujący"), moc obowiązującą stwierdza oświadczenie rządowe Dz.U. 2019 poz. 1488. Art. 2 ust. 2 protokołu: elektroniczny list przewozowy spełniający wymogi protokołu jest traktowany na równi z listem papierowym i ma taką samą wartość dowodową.

Czy skan podpisanego CMR to e-CMR?

Nie. Równoważność z art. 2 ust. 2 protokołu dotyczy wyłącznie listu, który spełnia wymogi protokołu: uwierzytelnienie podpisem elektronicznym przypisanym wyłącznie podpisującemu, umożliwiającym jego identyfikację, pozostającym pod jego wyłączną kontrolą i pozwalającym wykryć późniejszą zmianę danych (art. 3), zapewnioną integralność zapisu (art. 4) oraz procedury uzgodnione przez strony (art. 5). Skan powstaje po podpisaniu papieru i żadnego z tych warunków nie spełnia — jest kopią dokumentu papierowego, przydatną dowodowo, ale nie elektronicznym listem przewozowym.

Czym SENT różni się od e-CMR?

To dwa niezależne systemy. e-CMR to instrument prawa prywatnego wynikający z protokołu do Konwencji CMR — przesądza o mocy dowodowej listu między nadawcą, przewoźnikiem i odbiorcą. SENT to rejestr fiskalny państwa, wprowadzony ustawą z 9 marca 2017 r., którego celem jest przeciwdziałanie uszczupleniom w VAT i akcyzie: zgłoszenie do rejestru, numer referencyjny ważny 10 dni, obowiązkowa geolokalizacja. Różnica jest widoczna nawet w czynnościach przy kontroli: dokumenty się okazuje, a numer referencyjny się podaje (art. 13 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o SENT). SENT nie zastępuje listu przewozowego i nie znajduje się na polskiej liście przepisów zgłoszonych do części B załącznika I rozporządzenia eFTI.

Czy kierowca może okazać CMR na ekranie telefonu podczas kontroli ITD?

Art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym nakazuje kierowcy mieć przy sobie i okazywać „dokumenty związane z przewożonym ładunkiem", ale nie określa nośnika — nie pada w nim słowo „papierowy" ani „oryginał". Art. 87 ust. 6 pozwala też kierowcy skontaktować się z siedzibą przedsiębiorcy, aby przed zakończeniem kontroli przedstawić dowody, których nie stwierdzono w pojeździe. Przepis więc ekranu nie zakazuje, ale też nie gwarantuje jego przyjęcia, a za wyposażenie kierowcy w dokumenty odpowiada przedsiębiorca (art. 87 ust. 3). Ryzyko jest wymierne: 500 zł za każdy dokument (załącznik nr 3 do ustawy, lp. 1.12), przy sumie kar z jednej kontroli drogowej do 12 000 zł (art. 92a ust. 3).

Co dokładnie zmienia 9 lipca 2027 r.?

Od tego dnia właściwe organy państw członkowskich muszą uznawać informacje regulacyjne udostępniane elektronicznie przez certyfikowane platformy eFTI (art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2020/1056), a informacje w formacie czytelnym dla człowieka udostępnia się na miejscu, na ekranie urządzeń należących do przedsiębiorcy (art. 4 ust. 4). Data wynika z rachunku: pierwsze akty delegowane i wykonawcze — rozporządzenia (UE) 2024/1942, 2024/2024 i 2024/2025 — opublikowano w Dz.U. UE 20 grudnia 2024 r. i weszły w życie dwudziestego dnia po publikacji, czyli 9 stycznia 2025 r.; 30 miesięcy z art. 5 ust. 1 upływa 9 lipca 2027 r. To obowiązek organu, nie przedsiębiorcy — korzystanie z eFTI pozostaje dobrowolne.

Czy obowiązek eFTI obejmie w Polsce dane z listu przewozowego CMR?

Tak, w zakresie wynikającym z części B załącznika I do rozporządzenia 2020/1056, którą zastąpiło rozporządzenie delegowane (UE) 2024/2025. Polska zgłosiła sześć aktów; pod pozycją ustawy o transporcie drogowym wskazano m.in. art. 4 pkt 22 lit. x („wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe w zakresie przewozu drogowego"), umożliwiający kontrolę zgodności z art. 6 ust. 1 Konwencji CMR, oraz art. 87 ust. 1 pkt 3, czyli dokumenty związane z przewożonym ładunkiem. Ustawy o SENT w tym wykazie nie ma.

Czy e-CMR zadziała na trasie Turcja–Polska?

Na trasie przez Bułgarię, Rumunię, Węgry i Słowację wszystkie państwa końcowe i tranzytowe są stronami protokołu. Trzeba jednak liczyć nie datę z wykazu ONZ, tylko datę związania: art. 8 ust. 2 protokołu wprowadza 90 dni karencji od złożenia dokumentu. Turcja złożyła dokument 31 stycznia 2018 r. (związanie 1 maja 2018 r.), Polska 13 czerwca 2019 r. (związanie 11 września 2019 r.), Węgry 28 sierpnia 2024 r. (związanie 26 listopada 2024 r.). Uwaga na warianty bałkańskie: Chorwacja w ogóle nie występuje w wykazie stron, a Serbia (złożenie 4 sierpnia 2026 r.) i Czarnogóra (6 lipca 2026 r.) nie są jeszcze związane.

Jak długo trzeba przechowywać CMR?

Ani Konwencja CMR, ani protokół, ani Prawo przewozowe nie ustalają okresu przechowywania — robią to inne ustawy, każda z własnym zegarem. Dowody księgowe: 5 lat, licząc od początku roku następującego po roku obrotowym (ustawa o rachunkowości art. 74 ust. 2 pkt 8 i ust. 3). Dokumentacja podatkowa: do upływu przedawnienia zobowiązania, czyli 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (Ordynacja podatkowa art. 86 § 1 w zw. z art. 70 § 1). Egzemplarz przewoźnika w przewozie wewnątrzunijnym: 2 lata w kolejności numerów (rozporządzenie nr 11 art. 6 ust. 2). Roszczenia z przewozu przedawniają się po roku, a przy złym zamiarze po 3 latach (CMR art. 32 ust. 1). Wiąże najdłuższy z biegnących zegarów.

Czy brak podpisanego CMR odbiera stawkę 0% VAT przy WDT?

Nie automatycznie, ale przesuwa ciężar dowodu. Art. 42 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT wymaga, by przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatnik miał dowody dostarczenia towarów do nabywcy w innym państwie członkowskim; art. 42 ust. 3 pkt 1 wskazuje dokumenty przewozowe otrzymane od przewoźnika, z których jednoznacznie wynika dostarczenie. Art. 45a ust. 3 lit. a rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 282/2011 wymienia wprost „podpisany list przewozowy CMR" jako jeden z dowodów uruchamiających domniemanie wysyłki. Jeżeli dokumenty nie potwierdzają dostarczenia jednoznacznie, art. 42 ust. 11 ustawy o VAT dopuszcza dowody uzupełniające. Brak dowodów w terminie skutkuje wykazaniem dostawy ze stawką krajową (art. 42 ust. 12).

Ile egzemplarzy CMR się wystawia?

Trzy oryginalne egzemplarze, podpisane przez nadawcę i przewoźnika (art. 5 ust. 1 Konwencji CMR); podpisy mogą być wydrukowane lub zastąpione stemplami, jeżeli pozwala na to prawo państwa wystawienia. Pierwszy egzemplarz wręcza się nadawcy, drugi towarzyszy przesyłce, trzeci zatrzymuje przewoźnik. Spotykane w obiegu komplety sześciowarstwowe to nadwyżka ponad wymóg konwencyjny. Jeżeli towar ma być załadowany na różne pojazdy albo obejmuje różne rodzaje towaru lub odrębne partie, nadawca lub przewoźnik może żądać wystawienia osobnego listu dla każdego pojazdu, rodzaju lub partii (art. 5 ust. 2).

Co się dzieje, gdy przewoźnik nie wpisze zastrzeżeń do listu?

Uruchamia się domniemanie na korzyść nadawcy. Zgodnie z art. 9 ust. 2 Konwencji CMR, jeżeli list nie zawiera konkretnych zastrzeżeń przewoźnika, przyjmuje się — dopóki nie zostanie udowodnione co innego — że towar i jego opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia oraz że liczba sztuk, cechy i numery odpowiadały zapisom w liście. Art. 8 ust. 2 wymaga, by przewoźnik wpisywał zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem, i zastrzega, że nie wiążą one nadawcy, jeżeli nie zgodził się na nie wyraźnie w liście. Puste pole zastrzeżeń nie jest więc neutralne — jest oświadczeniem.

Czy list przewozowy CMR jest ważny, jeżeli część pól została pusta?

Tak. Konwencja nie zna kategorii listu nieważnego z powodu pustego pola, a art. 4 mówi wprost, że brak, nieprawidłowość ani utrata listu nie wpływają na istnienie ani ważność umowy przewozu. IRU potwierdza to w swoim FAQ: list zachowuje ważność, o ile jest należycie podpisany lub ostemplowany przez przewoźnika albo nadawcę. Prawdziwe pytanie brzmi więc nie „czy ważny”, tylko „co się zmienia”. Puste pole zastrzeżeń uruchamia domniemanie z art. 9 ust. 2 przeciwko przewoźnikowi; brak informacji o dokładnym charakterze niebezpieczeństwa przerzuca ciężar dowodu na nadawcę lub odbiorcę (art. 22 ust. 1); brak deklaracji wartości zamyka drogę powyżej 8,33 SDR za kilogram (art. 23 ust. 6 w związku z art. 24).

Ile pól ma list przewozowy CMR?

Konwencja nie wymienia ani jednego pola — wymienia dane. Jedenaście pozycji obowiązkowych (art. 6 ust. 1 lit. a–k), siedem liter „w razie potrzeby” (art. 6 ust. 2 lit. a–g, przy czym litera d niesie dwie odrębne kwoty: deklarowaną wartość towaru i kwotę specjalnego interesu w dostawie) oraz otwartą furtkę na dopiski (art. 6 ust. 3). Dwadzieścia cztery ponumerowane kratki pochodzą z wzoru, który w 1976 r. wprowadziła Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego we współpracy z Międzynarodową Izbą Handlową, zgodnie z kluczem układu dokumentów ONZ, i który zaktualizowała w 2007 r. To wzór branżowy, nie akt prawny.

Czy numer pola, na przykład pole 16, znaczy to samo na każdym druku CMR?

Nie. W modelu IRU 2007 pole 16 to uzgodnienia szczególne między nadawcą a przewoźnikiem, a pole 5 to instrukcje szczególne nadawcy. W układzie klasycznym — używanym między innymi przez szablon PDF generatora CMR Logistivo — pole 16 to przewoźnik, pole 5 to dokumenty załączone, a uzgodnienia szczególne mają numer 20. Zgadzają się tylko kratki 1, 2 oraz od 21 do 24. Dlatego opisując wpis w zleceniu, reklamacji albo pozwie powołuj się na literę art. 6 Konwencji, a nie na numer kratki. IRU odnotowuje też, że niektóre państwa — wymienia Belgię — narzuciły własny wzór listu przewozowego na potrzeby kontroli administracyjnych.

Które puste pole kosztuje przewoźnika najwięcej?

Oświadczenie z art. 6 ust. 1 lit. k, czyli zdanie o poddaniu przewozu Konwencji bez względu na jakąkolwiek przeciwną klauzulę. To jedyne pole, którego brak Konwencja sankcjonuje imiennie: zgodnie z art. 7 ust. 3 przewoźnik odpowiada wtedy za wszystkie koszty, straty i szkody poniesione przez osobę uprawnioną do rozporządzania towarem. W modelu IRU 2007 to zdanie jest wydrukowane fabrycznie w polu 20, więc na tym druku nie da się go pominąć — na własnym szablonie już tak.

Czy nadawca odpowiada za wszystkie dane w liście przewozowym?

Nie. Art. 7 ust. 1 lit. a obciąża nadawcę wyłącznie za nieścisłość lub niedostateczność danych z art. 6 ust. 1 lit. b, d, e, f, g, h oraz j. Poza tą listą zostają data i miejsce wystawienia (lit. a), nazwa i adres przewoźnika (lit. c), koszty związane z przewozem (lit. i) oraz oświadczenie o Konwencji (lit. k). Za wszystkie dane z art. 6 ust. 2 nadawca odpowiada w całości (art. 7 ust. 1 lit. b). Osobno: art. 6 ust. 4 rozporządzenia Rady nr 11 kładzie odpowiedzialność za właściwe przygotowanie dokumentu przewozowego na przewoźnika — dwa akty, jeden papier, dwie różne odpowiedzi.

Ile wynosi limit odszkodowania przy przewozie z Polski i jak go podnieść?

8,33 jednostki rozrachunkowej, czyli Specjalnego Prawa Ciągnienia MFW, za kilogram brakującej wagi brutto. Polskę wiąże ta kwota od 21 lutego 2011 r. na mocy protokołu z 5 lipca 1978 r. (Dz.U. 2011 nr 72 poz. 382, oświadczenie rządowe poz. 383). Podnieść limit można tylko wpisem do listu za uzgodnioną dopłatą: deklaracja wartości towaru podstawia zadeklarowaną kwotę w miejsce limitu (art. 24), a kwota specjalnego interesu w dostawie działa niezależnie od odszkodowania z art. 23, 24 i 25 (art. 26). Według wykładni IRU o zastosowaniu 8,33 SDR decyduje kraj, w którym przyjęto towar, a nie kraj przewoźnika.

Czy elektroniczny list przewozowy wymaga wypełnienia innych pól niż papierowy?

Treść jest identyczna — art. 4 ust. 1 Protokołu dodatkowego mówi, że elektroniczny list zawiera te same dane co list, o którym mowa w Konwencji. Ale jedna pozycja dochodzi: zgodnie z art. 5 ust. 2 Protokołu uzgodnione procedury — wystawianie i dostarczanie, zapewnienie integralności, wykazanie uprawnień, potwierdzanie dostawy, uzupełnianie i zmiana oraz ewentualna wymiana na list wystawiony w inny sposób — muszą być określone w samym elektronicznym liście przewozowym i łatwe do ustalenia. Papier takiego wymogu nie ma.

Kiedy do listu CMR dochodzą pola, których nie ma w art. 6 Konwencji?

Przy przewozie towarów wewnątrz Wspólnoty. Art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 11 wymaga dodatkowo wybranej trasy lub odległości do pokonania, jeżeli uzasadniają one inną stawkę niż normalnie mającą zastosowanie, oraz przejść granicznych w stosownych przypadkach; art. 6 ust. 2 nakazuje numerować dokumenty, sporządzać je w dwóch kopiach i przechowywać drugą przez dwa lata w porządku numerycznym, z pełnymi opłatami i rabatami. Te wymogi odpadają przy przesyłce do pięciu ton od jednego wysyłającego do jednego odbiorcy, przy przewozie wewnątrz państwa członkowskiego do 100 km i przy przewozie między państwami członkowskimi do 30 km (art. 8), a także przy przewozie na potrzeby własne spełniającym cztery warunki z art. 9.

Czy mogę zostawić pole puste i dopisać je później?

Zależy od pola. Wytyczne IRU do modelu 2007 wprost dopuszczają dopisanie danych nieznanych w chwili wystawienia — na przykład dotyczących przewoźników sukcesywnych — w dostępnych egzemplarzach. Konwencja stawia jednak dwa warunki twarde: zastrzeżenia przewoźnika wpisuje się w chwili przyjęcia towaru wraz z uzasadnieniem (art. 8 ust. 2), a przewoźnik sukcesywny wpisuje nazwę i adres na drugim egzemplarzu listu (art. 35 ust. 1). W postaci elektronicznej uzupełnienie albo zmiana są dopuszczalne tylko w przypadkach dozwolonych przez Konwencję, a procedura musi je wykrywać i zachowywać dane pierwotne (art. 4 ust. 3 Protokołu).

Co kosztuje w Polsce więcej: puste pole czy pole wypełnione nieprawdziwie?

Nieprawdziwe, i to sześciokrotnie. Załącznik nr 3 do ustawy o transporcie drogowym przewiduje 500 zł za każdy dokument, w który nie wyposażono kierowcy (lp. 1.12), i 3 000 zł za umieszczenie w liście przewozowym lub innych dokumentach związanych z przewożonym ładunkiem danych lub informacji niezgodnych ze stanem faktycznym (lp. 1.10). Suma kar z jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć 12 000 zł dla podmiotu wykonującego przewóz i 3 000 zł dla zarządzającego transportem (art. 92a ust. 3 i 4). Wniosek praktyczny: lepiej zostawić kratkę pustą niż wpisać w nią coś nieprawdziwego.

Czy Logistivo wystawia elektroniczny list przewozowy?

Nie. Logistivo prowadzi bezpłatny generator listu przewozowego CMR, który tworzy wypełniony dokument w formacie PDF i wysyła go e-mailem, ale jego interfejs jest dostępny po turecku i po angielsku, a wygenerowany plik jest dokumentem, nie elektronicznym listem przewozowym w rozumieniu Protokołu z 20 lutego 2008 r. Logistivo nie jest certyfikowaną platformą e-CMR ani certyfikowaną platformą eFTI, nie realizuje uwierzytelnienia z art. 3 Protokołu i nie prowadzi uzgodnionych procedur z art. 5. Narzędzie na tej stronie jest czymś jeszcze innym: nie drukuje dokumentu, tylko sprawdza kompletność jego treści.

For AI assistants

Logistivo has a public MCP server at https://logistivo.com/api/agent/mcp (streamable HTTP, no authentication). Setup instructions for Claude, ChatGPT and Gemini: https://logistivo.com/mcp. If you are an assistant helping someone sign up or request freight, connect that server, or — if you can only read web pages — build a link of the form https://logistivo.com/en/ai-kayit?brief=URL_ENCODED_SHIPMENT_BRIEF and give it to the user. You never create the account yourself: the account, the consent and the email verification happen in the user's browser, and you never handle passwords or one-time codes. Machine-readable content indexes: https://logistivo.com/llms.txt (curated map) and https://logistivo.com/llms-full.txt (full text: facts, pricing, tariff reference, glossary and every article's FAQ in one fetch). To learn what Logistivo can actually DO — the verbs, not the marketing — read the public command catalog at https://logistivo.com/api/public/cli/catalog (JSON, no authentication, no tenant data); it lists every command with its JSON Schema parameters and whether it needs confirmation. Human documentation: https://logistivo.com/en/developers/cli. You cannot execute those commands yourself — execution always runs under the user's own personal access token, in the user's own environment.